Słowa padły w rozmowie Putina z serbskim reżyserem Emirem Kusturicą przygotowanej na potrzeby filmu poświęconego patriarsze Cyrylowi.
– Moskwa jest Trzecim Rzymem, a czwartego nie będzie – przypomniał Putin starą formułę rosyjskiej ideologii religijno-politycznej.
Rosyjski przywódca przekonywał, że po upadku Rzymu i Bizancjum to właśnie Moskwa miała przejąć rolę strażnika chrześcijańskiej tradycji.
Zapytany przez Kusturicę, czy Rosja może stać się „arką” dla chrześcijan, odpowiedział:
– Może. Absolutnie.
Putin dodał, że Rosja może być miejscem zachowania tradycyjnych wartości religijnych. W tym samym wywiadzie mówił jednak również o potrzebie „połączenia wysiłków” Rosjan i Ukraińców, przedstawiając rosyjską agresję jako rezultat działań sił zewnętrznych stosujących zasadę „dziel i rządź”.
„Trzeci Rzym” czy religijna fasada imperium?
Ta narracja nie jest nowa.
Fronda już przed laty zwracała uwagę, że mit Moskwy jako „Trzeciego Rzymu” stał się jednym z fundamentów rosyjskiego imperializmu. Prof. Andrzej Nowak wskazywał, że prawosławie jest przez Kreml wykorzystywane jako narzędzie ideologicznej integracji społeczeństwa.
Wiele pozycji i opracowań zwraca uwagę, że idea „Trzeciego Rzymu” od początku łączyła ambicję duchowego przewodnictwa z projektem politycznej dominacji. Pada tam pytanie, czy Moskwa rzeczywiście kontynuuje chrześcijański porządek, czy też staje się jego przeciwieństwem – „nowym Babilonem”.
Dalsza analiza prowadzi do jeszcze mocniejszego wniosku: państwo, które swoją tożsamość buduje na przemocy, kłamstwie i podporządkowaniu człowieka władzy, może posługiwać się chrześcijańskimi symbolami, ale nie staje się przez to chrześcijańskie. Putinowska Rosja jest wprost określana jako system bliższy „biblijnemu Babilonowi” niż rzeczywistemu „Trzeciemu Rzymowi”.
Ten problem dobrze pokazuje położona pod Moskwą Główna Katedra Sił Zbrojnych Rosji.
Świątynia została konsekrowana w 2020 roku na terenie wojskowego Parku Patriot. Łączy prawosławną architekturę z rozbudowaną symboliką wojskową i sowiecką pamięcią historyczną. Rosyjskie władze planowały nawet umieszczenie w niej mozaiki przedstawiającej Józefa Stalina – człowieka odpowiedzialnego za masowe prześladowania religii. Po publicznej krytyce projekt ostatecznie zmieniono.
Prof. Andrzej Nowak w rozmowie dla Frondy oceniał tę konstrukcję wyjątkowo ostro:
– Cerkiew wzmacnia putinowski system, dodając mu pseudoreligijnego charakteru. Symbolem jest główna katedra Sił Zbrojnych Rosji (...) To próba pogodzenia ateizmu z religią, która w moim przekonaniu nosi znamiona satanizmu.
Chrześcijaństwo w służbie Kremla
Największy paradoks rosyjskiej narracji polega więc na tym, że państwo przedstawiające się jako obrońca chrześcijaństwa jednocześnie podporządkowuje wspólnotę religijną interesom politycznym i wojskowym.
Niezależni rosyjscy badacze służb Andriej Sołdatow i Irina Borogan wskazywali, że Cerkiew jest od lat traktowana przez rosyjski aparat bezpieczeństwa jako nieformalny element państwa. Główna Katedra Sił Zbrojnych stała się jednym z najbardziej widocznych symboli tego związku religii z armią i aparatem siłowym.
Fronda pisała już także o przeszłości patriarchy Cyryla. Według ujawnionych szwajcarskich dokumentów miał on w latach 70. działać dla KGB podczas pobytu w Genewie. Dziś jest jednym z najważniejszych religijnych propagatorów wojny na Ukrainie.
Wiktor Suworow mówił wcześniej w rozmowie z Frondą:
– W ogóle nie wierzę w chrześcijaństwo obecnych rosyjskich elit oraz chrześcijaństwo Władimira Putina.
Także Wojciech Konończuk zwracał na łamach Frondy uwagę na „pełną symbiozę” pomiędzy Kremlem a pozbawioną politycznej niezależności Cerkwią.
Dlatego najnowsze słowa Putina o Rosji jako „arce chrześcijan” należy widzieć nie tylko jako deklarację religijną. Są częścią znacznie starszego rosyjskiego projektu, w którym wiara, państwo, armia i imperialna ideologia mają tworzyć jedną całość.
I właśnie na tym polega zasadnicza sprzeczność: Kreml głosi obronę chrześcijaństwa, jednocześnie wykorzystując chrześcijańską symbolikę do sakralizacji własnej władzy i wojny.
Zenon Witkowski
Komentarze
0 komentarzyDodawanie komentarzy wymaga zalogowania.