Dania ma dość szkolnej agresji. Nauczyciele użyją siły?

Projekt ustawy został przedstawiony 8 października 2026 roku przez ministra edukacji Magnusa Heunickego. Jeżeli parlament przyjmie nowe przepisy, zaczną one obowiązywać 1 sierpnia 2027 roku. To istotna zmiana w kraju, który przez dziesięciolecia stawiał na wychowawczą perswazję i ograniczanie stosowania przymusu w szkołach.

Ponad połowa klas z przypadkami przemocy. Dania mówi: dość!

Skala problemu okazuje się znacznie poważniejsza, niż mogłoby wynikać z wizerunku spokojnego skandynawskiego systemu edukacji.

Z badania przeprowadzonego przez Epinion i Als Research na zlecenie duńskiego Ministerstwa Edukacji wynika, że w 55 proc. klas odnotowano przemoc fizyczną pomiędzy uczniami w ciągu roku szkolnego. W 36 proc. klas podobne przypadki występowały przynajmniej raz w miesiącu.

Jeszcze bardziej niepokojące są dane dotyczące najmłodszych dzieci. W klasach odpowiadających pierwszym czterem latom nauki szkolnej przemoc i agresywne zachowania odnotowano aż w trzech czwartych oddziałów.

W jednej piątej wszystkich badanych klas dochodziło również do przemocy fizycznej wobec pracowników szkoły. W grupie najmłodszych uczniów odsetek klas, w których nauczyciele lub ich współpracownicy doświadczyli takiej przemocy, sięgał 39 proc.

Ponad jedna czwarta ankietowanych nauczycieli uważa, że w ciągu ostatnich pięciu lat skala przemocy i agresywnych zachowań w szkołach wzrosła.

Duński minister edukacji nie ukrywa, że obecne przepisy wymagają zmian.

„Nauczyciele nie powinni mieć wątpliwości, co wolno im zrobić, gdy sytuacja się zaostrza. Żaden nauczyciel nie powinien też obawiać się zwolnienia z pracy za interwencję, która była konieczna w gwałtownej sytuacji” – podkreślił Magnus Heunicke w komunikacie ministerstwa z 8 października.

Minister zaznaczył, że celem jest przywrócenie szkołom spokoju, jasnych zasad i porządku.

Projekt przewiduje, że nauczyciel będzie mógł przytrzymać ucznia albo wyprowadzić go z pomieszczenia nawet wbrew jego woli, jeżeli zachowanie dziecka stanowi zagrożenie, wiąże się z poważnym naruszeniem praw innych osób lub istotnie uniemożliwia prowadzenie zajęć.

Nie oznacza to jednak powrotu do kar cielesnych, zakazanych w duńskich szkołach w 1967 roku. Fizyczna interwencja ma być środkiem wyjątkowym, proporcjonalnym do sytuacji i stosowanym możliwie krótko. W przypadkach niewymagających natychmiastowej reakcji nauczyciel będzie musiał najpierw wypróbować łagodniejsze rozwiązania.

Każdy przypadek zastosowania przymusu objęty nowymi przepisami będzie również podlegał rejestracji. Rodzice mają otrzymywać informacje o takich zdarzeniach.

Duńska debata pokazuje jednak coś znacznie ważniejszego niż sam spór o możliwość przytrzymania agresywnego ucznia. Chodzi o pytanie, czy szkoła potrafi skutecznie chronić większość dzieci przed zachowaniem tych, którzy odbierają innym prawo do spokojnej nauki.

Przez lata europejską dyskusję o wychowaniu zdominowało podkreślanie praw ucznia, jego emocji i indywidualnych potrzeb. Są to kwestie istotne, ale nie mogą oznaczać bezradności nauczyciela wobec przemocy. Prawo jednego dziecka do wyrażania emocji nie może przecież pozbawiać pozostałych prawa do bezpieczeństwa i edukacji.

Duńskie badanie wskazuje zarazem, że problem wymaga czegoś więcej niż zaostrzenia przepisów. Wielu nauczycieli oczekuje dodatkowego wsparcia pedagogicznego, a nie tylko szerszych uprawnień do interweniowania.

Warto przy tym podkreślić, że nawet Dania, często przedstawiana jako wzór nowoczesnej edukacji, uznaje dziś konieczność wyraźniejszego określenia granic zachowania uczniów i kompetencji nauczycieli.