Przełomowe badanie opublikowane w 2023 roku na łamach czasopisma „BMJ Oncology” przez zespół kierowany przez dr Jun Zhao wykazało, że liczba zachorowań na nowotwory wśród osób poniżej 50. roku życia wzrosła globalnie aż o 79,1 proc. między 1990 a 2019 rokiem. W tym samym okresie liczba zgonów spowodowanych tymi nowotworami wzrosła o 27,7 proc.

Autorzy badania przeanalizowali dane dotyczące 29 rodzajów nowotworów w 204 krajach świata. Największe obciążenie zdrowotne dotyczyło raka piersi, jelita grubego, żołądka oraz nowotworów płuc. Szczególnie szybko rosła liczba przypadków raka prostaty i nowotworów nosogardła.

Naukowcy nie wskazują jednej przyczyny tego zjawiska. Coraz więcej dowodów sugeruje jednak, że istotną rolę odgrywa współczesny styl życia. Wśród najczęściej wymienianych czynników znajdują się otyłość, nadwaga, siedzący tryb życia, dieta oparta na żywności wysoko przetworzonej oraz niedobór aktywności fizycznej.

Szczególne obawy budzi rosnąca skala otyłości. Amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) podkreślają, że nadwaga i otyłość są związane z wyższym ryzykiem wystąpienia 13 rodzajów nowotworów, które odpowiadają za około 40 proc. wszystkich diagnozowanych nowotworów w Stanach Zjednoczonych.

Podobne wnioski płyną z analiz amerykańskiego National Cancer Institute. Instytut wskazuje, że istnieją mocne dowody naukowe łączące nadmierną masę ciała z nowotworami jelita grubego, trzustki, nerek, wątroby, przełyku, tarczycy czy piersi.

Nowe światło na problem rzucają również najnowsze badania przedstawione podczas Europejskiego Kongresu Otyłości. Naukowcy z Uniwersytetu w Lund wykazali, że przyrost masy ciała w dorosłym życiu może zwiększać ryzyko niektórych nowotworów nawet kilkukrotnie. Szczególnie niebezpieczne okazało się wczesne wystąpienie otyłości.

Lekarze zwracają uwagę, że wzrost liczby diagnoz jest częściowo efektem skuteczniejszej diagnostyki. Coraz lepsze badania obrazowe, testy genetyczne oraz programy przesiewowe pozwalają wykrywać choroby, które jeszcze kilkanaście lat temu mogły pozostawać niezauważone. Nie tłumaczy to jednak całej skali zjawiska.

Onkolodzy podkreślają, że najlepszą ochroną pozostaje profilaktyka. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu, unikanie palenia tytoniu oraz dieta bogata w warzywa i owoce należą do najskuteczniejszych metod zmniejszania ryzyka zachorowania.

Rosnąca liczba nowotworów wśród młodych dorosłych staje się więc jednym z najważniejszych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Coraz więcej ekspertów ostrzega, że bez zmian stylu życia i skutecznej profilaktyki problem będzie narastał także w kolejnych dekadach.

Jerzy Mróz

__________

BMJ Oncology, CDC, National Cancer Institute, American Cancer Society, European Congress on Obesity