Najnowsze badania naukowe wskazują, że wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie mózgu. Szczególnie niepokojące wyniki przyniosły analizy opublikowane w 2026 roku. Naukowcy zastrzegają jednak, że zaobserwowany związek nie oznacza jeszcze udowodnionej zależności przyczynowo-skutkowej.
Ryzyko demencji wyższe aż o 58 proc.
W lipcu 2026 roku na łamach prestiżowego „American Journal of Public Health” opublikowano wyniki badania obejmującego 5370 starszych mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Naukowcy analizowali ich zwyczaje żywieniowe oraz zmiany sprawności poznawczej w latach 2013–2020. Okazało się, że osoby spożywające najwięcej żywności ultraprzetworzonej miały o 58 proc. wyższe względne ryzyko wystąpienia demencji niż uczestnicy spożywający jej najmniej.
Ryzyko zaburzeń poznawczych bez rozpoznanej demencji było w tej grupie wyższe o 46 proc.
Autorzy badania napisali:
„Zwiększone spożycie żywności ultraprzetworzonej wiąże się z wyższym ryzykiem demencji i zaburzeń poznawczych wśród starszych dorosłych”.
Jednocześnie zauważyli, że większy udział produktów nieprzetworzonych lub minimalnie przetworzonych w diecie wiązał się z mniejszym zagrożeniem problemami poznawczymi.
Wyniki dotyczą względnego ryzyka statystycznego, a nie prawdopodobieństwa zachorowania konkretnej osoby.
Metaanaliza z grudy ponad 250 tysięcy uczestników potwierdza niepokojącą zależność
Podobne wnioski przyniosła metaanaliza opublikowana 2 czerwca 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Neurology”. Zespół badawczy pod kierownictwem Shipenga Zhanga przeanalizował osiem wcześniejszych badań obejmujących łącznie ponad 250 tysięcy osób.
Wyniki wykazały, że wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się ze średnio o 14 proc. wyższym ryzykiem zaburzeń funkcji poznawczych. Wśród uczestników poniżej 60. roku życia zależność była jeszcze wyraźniejsza i wynosiła 19 proc.
„Wyższe spożycie żywności ultraprzetworzonej wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń poznawczych, szczególnie wśród osób w średnim wieku” – podkreślili autorzy w podsumowaniu publikacji.
Warto przypomnieć także wcześniejsze badanie brazylijskie, którego wyniki ukazały się w „JAMA Neurology”. W obserwacji 10 775 dorosłych wykazano, że osoby spożywające więcej takich produktów doświadczały o 28 proc. szybszego pogarszania ogólnej sprawności poznawczej oraz o 25 proc. szybszego spadku sprawności funkcji wykonawczych.
Nie oznacza to jednak, że ich pamięć pogorszyła się o 28 proc. Liczby te odnoszą się do tempa zmian w stosowanych przez naukowców testach.
Co znajduje się w żywności ultraprzetworzonej?
Żywność ultraprzetworzona, określana w literaturze naukowej skrótem UPF, obejmuje przemysłowo wytwarzane produkty, które często zawierają substancje rzadko wykorzystywane podczas tradycyjnego gotowania.
Należą do nich między innymi niektóre emulgatory, wzmacniacze smaku, barwniki, aromaty i składniki służące poprawie konsystencji lub trwałości. Do tej kategorii zalicza się wiele popularnych produktów: słodzone napoje, słone przekąski, część gotowych dań, przemysłowe słodycze, niektóre wędliny oraz część pieczywa i płatków śniadaniowych.
Naukowcy rozpatrują kilka możliwych mechanizmów wpływu takiej diety na mózg. Jednym z nich jest zwiększone ryzyko otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych, które same stanowią czynniki ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych.
Badacze analizują również możliwość oddziaływania określonych składników żywności na mikrobiotę jelitową, procesy zapalne i układ nerwowy. Nie ustalono jednak, w jakim stopniu potencjalne zagrożenie wynika z samego przetwarzania żywności, a w jakim z nadmiaru cukru, soli, tłuszczów i niedoboru błonnika.
Nie każdy produkt poddany przetwarzaniu jest szkodliwy. Mrożone warzywa, naturalny jogurt czy konserwowane bez zbędnych dodatków rośliny strączkowe mogą być wartościowymi elementami codziennego jadłospisu.
Czy można ochronić mózg, zmieniając sposób odżywiania?
Pomimo niepokojących wyników badacze ostrzegają przed zbyt daleko idącymi wnioskami. W lutym 2026 roku w „European Journal of Nutrition” ukazało się badanie przeprowadzone przez naukowców z Vrije Universiteit Amsterdam. Objęło ono 1371 starszych mieszkańców Holandii, których sprawność poznawczą obserwowano przez około dziesięć lat.
W przeciwieństwie do części wcześniejszych analiz nie wykazano istotnego związku między całkowitym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a pogarszaniem się funkcji poznawczych.
„Nie znaleźliśmy dowodów na związek między całkowitym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a funkcjami poznawczymi lub ich pogarszaniem się wraz z wiekiem” – napisali autorzy.
Rozbieżności te pokazują, że nadal potrzebne są dokładniejsze badania, zwłaszcza takie, które pozwolą ustalić rzeczywisty wpływ poszczególnych rodzajów produktów na zdrowie mózgu.
Dotychczasowe wyniki nie dowodzą, że spożywanie żywności ultraprzetworzonej bezpośrednio wywołuje chorobę Alzheimera lub inne postacie demencji. Specjaliści zalecają jednak ograniczanie produktów o niskiej wartości odżywczej i zastępowanie ich warzywami, owocami, pełnoziarnistymi produktami zbożowymi, orzechami, roślinami strączkowymi oraz rybami.
Taki sposób żywienia wspiera zdrowie metaboliczne i układ krążenia, a zgromadzone dane wskazują, że może również sprzyjać zachowaniu sprawności poznawczej w starszym wieku.
Jerzy Mróz
_________
Źródła: American Journal of Public Health, Journal of Neurology, JAMA Neurology, European Journal of Nutrition
Komentarze
0 komentarzyDodawanie komentarzy wymaga zalogowania.