11 lutego 2013 roku papież Benedykt XVI ogłosił, że ze względu na swój wiek i słabnący stan zdrowia zdecydował się ustąpić z tronu św. Piotra. Zrobił to jako pierwszy papież od czasów Grzegorza XII w 1415 roku. Benedykt XVI opuścił Watykan 28 lutego o godz. 20:00, udając się do rezydencji w Castel Gandolgo. Po dwóch miesiącach wrócił do Watykanu i zamieszkał w klasztorze Mate Ecclesiae. Tam zmarł 31 grudnia 2022 roku.

Papież Benedykt podkreślał, że trudną decyzję o rezygnacji podjął z pełną świadomością.

- „Niektórzy mówili, że to z powodu skandalu Vatileaks, inni, że to z powodu spisku lobby gejowskiego, jeszcze inni, że to z powodu sprawy konserwatywnego lefebvrystowskiego biskupa Richarda Williamsona. Nie chcą wierzyć w wybór dokonany świadomie. Ale moje sumienie jest czyste”

- mówił w 2021 roku, w wywiadzie dla włoskiego dziennika „Corriere della Sera”.

Po abdykacji Benedykt XVI służył Kościołowi wytrwałą modlitwą i pracą intelektualną. Wielokrotnie też służył radą swojemu następcy.