Uwaga
Walka z Kościołem katolickim w Niemczech jest zjawiskiem złożonym, które rozciąga się na przestrzeni wieków i odzwierciedla głębokie zmiany ideologiczne i polityczne. Przeobrażenia te były napędzane przez wpływowe postaci i filozofie, które pozostawiły trwałe piętno na relacjach pomiędzy religią a państwem w Niemczech. Kluczowe momenty tej walki to reformacja Marcina Lutra, rozwój filozofii niemieckiej oraz narodziny narodowego socjalizmu pod wodzą Adolfa Hitlera. Znakomicie dzieje tej walki z Kościołem przez naród niemiecki, który – jak podobno miał powiedzieć sam Zygmunt Freud – „został źle ochrzczony” opisuje w swojej najnowszej książce pt. Kłopoty z Niemcami (kulturkampf ostpolitik mittleeuropa), profesor Grzegorz Kucharczyk.