Wiadomości z muzeów świata

 

1. Sztuka z „Truskawkowego Wzgórza”

W Muzeum Wiktorii i Alberta (V&A) w Londynie od 4 marca do 6 lipca 2010 można oglądać wystawę zatytułowaną „Horace Walpole i Strawberry Hill”, poświęconą historii kolekcji ze „Strawberry Hill” (dosł. Truskawkowe Wzgórze – obecnie na terenie południowo-zachodniego Londynu), willi należącej niegdyś do historyka-kolekcjonera, komentatora wydarzeń społecznych i pisarza, Horacego Walpole'a (1717-1797). Wystawa poświęcona jest nie tylko dziełom sztuki, ale i ciekawemu zjawisku postaw arystokracji angielskiej XVIII wieku, tworzącej specjalne miejsca, na których klimat składały się ogród, willa oraz kolekcja sztuki służąca środowisku znawców, miłośników i twórców sztuki. Pomysły z tej willi miały spory wpływ na kształtowanie się stylu neogotyckiego, modnego między innymi w XIX-wiecznej Polsce.

„Strawberry Hill” powstawało przez 40 lat. Zapoczątkowane było w XVII-wiecznej budowli, przerobionej przez właściciela na „nieco gotycki zamek”. Walpole sam wraz z przyjaciółmi wykonał projekt domu, wnętrza i ogrodów, konsultując się w technicznych sprawach z zawodowymi architektami, słynnymi w jego epoce. Zbudował w nim sklepienia wzorowane na kryptach kościelnych, złocone kominki podobne do opraw średniowiecznych ołtarzy, okna stylizowane na witraże. Posiadał też kapelusz kardynała katolickiego powieszony nad łóżkiem. Zaraz po wybudowaniu dom zaczął stanowić niemałą atrakcję turystyczną dla czytelników powieści Walpole'a, zaliczanych do nurtu tzw. „fikcji gotyckiej” (np. powieść z 1764 roku pt. Zamek w Otranto - oryg. The Castle of Otranto, opisującej realia średniowiecznych Włoch, opowiadającej o zbrojach i portretach przodków, które ożyły, aby przestraszyć i zburzyć mury zamku).

Oglądając kolekcje ułożone na tak wczesnym etapie rozwoju muzealnictwa dziwimy się doborowi eksponatów, zastanawiając się, dlaczego kolekcjonowano właśnie to, a nie co innego. Zapominamy jednak często wziąć pod uwagę, że kryterium tego, co nazywamy „dziełem sztuki”, ulega zmianom na przestrzeni wieków. Pierwsze kolekcje – a do takich należy ta z „Truskawkowego Wzgórza” - zawierały nie tylko dzieła sztuki, ale też różnego rodzaju - jak określano je w języku polskim - „starożytności”, czyli pamiątki historyczne.

Przykładem takiej osobliwości jest zachowana do dzisiaj szklana kapsułka z puklem włosów katolickiej królowej Marii Tudor, zwanej Krwawą Marią (ang. Bloody Mary), ściętej w 1558 roku.

Dla niegdyś zwiedzających willę ważnym obiektem był wazon, w którym utonął kot właściciela (co opisano w poczytnym tekście), a także największa wówczas w Anglii kolekcja figurek ceramicznych.

Obok takich osobliwości kolekcja posiadała też dzieła artystów uznanych dzisiaj za wielkich mistrzów: Rembrandta, Françoisa Cloueta, Canaletta, A. van Dycka, Rogiera van der Weydena i innych.

Spadkobiercy Horacego Walpole'a nie kochali sztuki w takim stopniu, jak on, i sprzedali kolekcję różnym kupcom na aukcji w 1842 roku. Willa jednak zachowała się i obecnie działa tam lokalna społeczna organizacja „Trust Strawberry Hill”, która zebrała fundusze na gruntowną renowację domu, aby ponownie stał się on atrakcją turystyczną. Bilety dla zwiedzających już są rezerwowane z wyprzedzeniem i jest to obecnie jedno z ciekawszych wydarzeń kulturalnych w Wielkiej Brytanii.

Powodem organizacji wystawy V&A jest próba zgromadzenia w jednym miejscu maksymalnie wielu znaczących dzieł sztuki, stanowiących przemyślaną przez fundatora całość kolekcji. Organizację wystawy poprzedziła dokładna kwerenda odnajdująca dzieła w zbiorach prywatnych. Wystawa budzi refleksje nad historią muzealnictwa na świecie, a także nad dzisiejszą postawą społeczeństwa wobec dorobku dawnych kolekcjonerów.

Na podstawie „Financial Times", 13 marca 2010, www.friendsofstrawberryhill.org, http://www.vam.ac.uk/collections/furniture/walpole/

 

2. Sto renesansowych rysunków w Londynie

W British Muzeum w Londynie do 22 lipca możemy oglądać jedną z największych w historii wystaw rysunku pt. „Fra Angelico to Leonardo: Italian Renaissance drawings” („Od Fra Angelico do Leonardo: włoski rysunek renesansowy”).

Prace na papierze pokazywane są niezwykle rzadko. Każda taka wystawa jest szalenie trudnym przedsięwzięciem pod względem logistyki zabiegów konserwatorskich. Papier jest bardzo wrażliwym materiałem - zmienia kolor pod wpływem światła i zmian temperatury, delikatne linie wykonywane srebrem, złotem, węglem i pigmentami po 500 latach nieraz bardzo łatwo mogą podlegać wycieraniu się i osypywaniu pod wpływem wstrząsów, o jakie bardzo łatwo podczas transportu. Dlatego wystawy prac na papierze należą do najrzadszych.

Prezentowana wystawa jest owocem współpracy, jaką podjęły dwa muzea - siedziby kolekcji: gospodarz wystawy – British Museum z Londynu i włoska galeria Uffizi z Florencji. Możemy podziwiać prace m.in.: Leonarda da Vinci, Fra Angelico, Jacopo i Gentile Bellinich, Sandro Botticellego, Vittore Carpaccio, Filippo Lippiego, Mantegny, Michelangela, Verrocchia i Tycjana.

Rysunek jest techniką bardzo charakterystyczną dla epoki renesansu. Nie oznacza to, że w średniowieczu go nie wykonywano, o czym świadczy choćby zachowany notatnik francuskiego architekta Villarda de Honnecourt z lat 1230-1240. W średniowieczu ceniono sobie wykończone dzieła, jakimi były rzeźba czy ołtarz; etapy poprzedzające je nie były zachowywane dla potomności. Nie bez znaczenia jest też ulepszenie wynalazku, jakim był papier, który stał się ok. roku 1500 w miarę tanim materiałem artystycznym. Artysta renesansowy, kochający studiowanie z natury, jak i z klasyków starożytności, dążył do perfekcji układu kompozycyjnego i dokładnego studium postaci. Wykonywał bardzo wiele szkiców, powracając do wybranego raz wcześniej motywu na wiele sposobów. Często rozdawał je, a możliwe, że i sprzedawał, bo były cenione jako nośniki zamysłów ludzi, którzy za życia mieli opinię genialnych jak np. Leonardo da Vinci. Pewność szybko stawianej kreski była zapisem genialnej myśli artysty, którą podziwiano i chciano w jakiś sposób mieć dla siebie. Rysunki te szybko trafiały do kolekcji możnych rodów włoskich. Przy tej okazji można stwierdzić, że oglądanie rysunków stwarza okazję do bardziej intymnego, niż w przypadku malarstwa, przebywania z wielka sztuką.

Wystawa posiada ciekawą stronę internetową, na której zamieszczone są m.in. przykłady plików audio, jakie można odsłuchiwać podczas oglądania wystawy ze specjalnych osobistych odtwarzaczy ze słuchawkami, wypożyczanych za mała sumę w specjalnych punktach. W ten sposób zwiedzający może - uruchomiając nagranie, którego numer znajduje przy oglądanym obiekcie - układać sobie własną trasę zwiedzania. Dzięki temu nie traci czasu na wysłuchiwanie rzeczy dla niego oczywistych, albo nieciekawych, jak by to mogło mieć miejsce przy zwiedzaniu z tradycyjnym przewodnikiem. W tle krótkiego tekstu, odczytywanego przez znanych w Anglii aktorów, znajduje się podkład dźwiękowy dzieła muzycznego z epoki.

http://www.britishmuseum.org/whats_on/all_current_exhibitions/italian_renaissance_drawings/multimedia_guide.aspx

Wystawie towarzyszą ciekawe spotkania, np.: o rysunku jako o formie przygotowującej powstawanie ołtarza renesansowego opowiadać będzie David Ekserdjian z Uniwersytetu w Leicester. Są też inne spotkania, np.: degustacja włoskich win z działających już w epoce renesansu winnic, stosujących tradycyjne receptury, a także pokazy tradycyjnych metod gotowania potraw. Uczniowie szkół mogą uczestniczyć w dwugodzinnej sesji wykonywania papieru, którego kawałki mogą zabrać ze sobą. Zadbano też o specjalną stronę internetową dla nauczycieli, na której za pomocą prezentacji w programie Power Point można w ciekawy sposób przygotować uczniów do zapoznania się z wystawą. http://www.britishmuseum.org/whats_on/all_current_exhibitions/italian_renaissance_drawings/school_visits.aspx

© Trustees of the British Museum

 

3. W muzeach watykańskich trwa konserwacja galerii rzeźby antycznej „Braccio Nuovo”

Braccio Nuovo jest jedną z najbardziej cenionych i odwiedzanych galerii Muzeum Watykańskiego. Została utworzona, kiedy na mocy traktatu w Tolentino (1797) do Watykanu wróciły zagrabione podczas wcześniejszych wojen rzeźby antyczne. Sposób ekspozycji wymyślił znany rzeźbiarz Antonio Canova (1757-1822), który był wówczas Generalnym Inspektorem Zabytków w Stolicy Apostolskiej. Projekt architektury powierzył on Raffaelowi Sternowi (1774-1820). Galeria – arcydzieło sztuki klasycystycznej, została otwarta w 1822 roku podczas pontyfikatu Piusa VII.

Galeria jest pomieszczeniem o długości 68 m z 28 dużymi niszami, z których każda służy do ekspozycji posągu, a pomiędzy niszami eksponowane są popiersia, przedstawiające znaczące osobistości życia publicznego w starożytności. Ściany zdobią stiukowe płaskorzeźby wykonane przez Francesco Massimiliano Laboureur'a (1767-1831), który czerpał pomysły na wzory ze słynnych zabytków, takich jak Kolumna Trajana czy Łuk Tytusa. Wśród ponad 150 rzeźb na wystawie w Braccio Nuovo najsłynniejszy chyba jest posąg Augusta z Prima Porta, odkryty w 1863 roku w Villa Livia w Prima Porta pod Rzymem.

W następnych wiekach kolekcja była kilkakrotnie przenoszona z miejsca na miejsce i obecnie trwają prace naukowe nad dotarciem do pierwotnej myśli projektantów. Także nad samymi obiektami trwa praca naukowa, mająca na celu gromadzenie danych na temat historii ekspozytów, od badania miejsc, w których zostały kiedyś odnalezione po historię ich „wędrówek” poprzez różne kolekcje. Analizowany jest stan dzieł i usuwane są późniejsze naleciałości i uzupełnienia, niezgodne ze współczesną nam myślą konserwatorską. Pamiętajmy, że myśl o tym, jak powinno być konserwowane dzieło sztuki, podlega przemianom; wczesne pojmowanie konserwacji kładło nacisk na szybkie doprowadzanie dzieła do stanu, który możemy opisać określeniem „jak nowe”; chętnie dorabiano ubytki, co dotyczy zwłaszcza wrażliwych na utracenie partii kończyn, szczególnie rąk. W efekcie wygląd eksponatów nie do końca odpowiadał temu, co starożytny artysta miał na myśli, nieraz było to zupełne szaleństwo wyobraźni XIX-wiecznego rzeźbiarza. Te uzupełnienia, wykonywane z innego niż w starożytności materiału, podlegały też innego rodzaju procesom starzenia się i to, co w XIX wieku było niewidocznym uzupełnienie, w XXI jest bardzo widoczne. Dlatego obecnie usuwa się te dodatki, a konserwatorzy po dyskusjach decydują, co faktycznie wymaga uzupełnienia, aby nadać rzeźbie atrakcyjny wygląd, a co można pozostawić na etapie konserwacji zachowawczej. W przypadku konserwacji cennych dzieł ważne jest, aby, o ile to możliwe, ich nie przenosić a prace wykonywać maksymalnie blisko ich pierwotnego ustawienia. W tym celu odgrodzono część Galerii, w której eksponowana jest rzymska kopia oryginału hellenistycznej rzeźby przedstawiającej bóstwo Nilu, i zanim w niszy urządzono profesjonalne laboratorium z urządzeniami badającymi obiekty za pomocą ultra fioletu i skanujące trójwymiarowy obraz metodami laserowymi, uczyniono też inne analizy fizyko-chemiczne w laboratorium naukowym. Ta dokumentacja graficzna i fotograficzna służyć będzie nie tylko dobru zabytków, ale jest także pomocna dla badaczy historii konserwacji zabytków. Niektóre rzeźby były naprawiane już w starożytności i te tajniki warsztatów możemy dziś dokładnie poznać.

Na podstawie:

http://mv.vatican.va/3_EN/pages/z-Info/MV_Info_Restauro01.html

Jak wirtualnie zwiedzać Muzea Watykańskie?

Odwiedzenie Watykanu jest marzeniem wielu z nas. Organizowane są liczne pielgrzymki, lecz niestety, najczęściej w taki sposób, ażeby maksymalnie zaoszczędzić na noclegach, tak więc krótka wizyta w Watykanie najczęściej nie pozwala na dłuższe zanurzenie się w labiryncie sal muzealnych.

Dla pragnących poznać zbiory została jednakże uruchomiona specjalna strona internetowa. Wprawdzie nic nie wynagrodzi nam wrażeń z bezpośredniego zwiedzania, ale wirtualny kontakt z dziełem sztuki za pośrednictwem szklanego ekranu ma również swoje zalety – przede wszystkim kameralności a także możliwości dostrzegania szczegółów, które umykają z reguły zmęczonemu masą wrażeń zwiedzającemu.

Zaczątkiem Muzeów Watykańskich (używa się zawsze liczby mnogiej - nie jest to jedno muzeum, ale kilka osobnych) była grupa rzeźb zgromadzonych przez papieża Juliusza II (1503-1513). Pod adresem internetowym http://mv.vatican.va/3_EN/pages/z-Info/MV_Info_Settori.html widzimy nazwy pomieszczeń, cześć z nich można już oglądać on-line: Muzeum Egipskie http://mv.vatican.va/3_EN/pages/MEZ/MEZ_Main.html , Muzeum Etruskie: http://mv.vatican.va/3_EN/pages/MGE/MGE_Main.html , Nowa Pinacoteka Watykańska (Muzeum obrazów): http://mv.vatican.va/3_EN/pages/PIN/PIN_Main.html , sale pałacowe: Stanze Rafaela http://mv.vatican.va/3_EN/pages/SDR/SDR_00_Main.html , Kaplica Sykstyńska http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Main.html

Najsłynniejsze zbiory znajdują się w tzw. Pinakotece watykańskiej, która została otwarta 27 października 1932 roku w budynku zbudowanym przez Piusa XI. Zaczątkiem zbiorów było 118 cennych obrazów, zebranych przez papieża Piusa VI około 1790 roku. W wyniku traktatu z Tolentino (1797) na pewien czas największe dzieła zostały przeniesione do Paryża, jednakże po upadku Napoleona kolekcja powróciła. Rosła następnie przez lata poprzez darowizny i zakupy aż do osiągnięcia obecnej liczby 460 obrazów, umieszczonych w osiemnastu pokojach, według chronologii i szkół artystycznych.

Na podstawie: http://mv.vatican.va/3_EN/pages/MV_Home.html

 

Maria Patynowska - historyk sztuki

 

Podobał Ci się artykuł? Wesprzyj Frondę »