Dzisiaj, 41 lat po ataku, a 40 od zakończenia konserwacji rzeźby, Muzea Watykańskie zorganizowały sesję naukową pt: "Pieta Michała Anioła: Wspomnienie dnia 21 maja 1972 – Historia  Renowacji".  Wspominano, iż dokładne odtworzenie kształtu rzeźby było możliwe dzięki istnieniu wielu odlewów, i umiejętności kilku specjalistów. Udało się na szczęście wówczas ponownie użyć pierwotnych fragmentów, przyklejając je przy pomocy pasty o specjalnie skomponowanym składzie, wykonanej z kleju i rozdrobnionego  marmuru. Udało się to zrobić perfekcyjnie, tak, że niewiarygodne wydaje się, iż jest sklejona naprawdę w wielu miejscach.

Typ ikonograficzny „Pietà” (prawidłowo to słowo powinno się pisać z użyciem „à” i przy wymawianiu akcentować na końcowe „à”, taki zapis stosuje literatura specjalistyczna), pochodzi z włoskiego pietà,'miłosierdzie', 'litość'; z łac. pietas, 'czysta miłość'. Oznacza w sztukach plastycznych przedstawienie Matki Boskiej z martwym Jezusem na kolanach, opłakującej go po zdjęciu z Krzyża a przed złożeniem do grobu. Zanim Michał Anioł sięgnął po ten motyw, był on bardzo popularny w warsztatach artystów średniowiecznych tak zwanego „stylu pięknego”, modnego w Europie około roku 1400, mającego swoje centra zwłaszcza w Pradze i na terenach dzisiejszej Francji, lecz także i w bliskim nam Wrocławiu. Stamtąd z pewnością Michał Anioł wiele zaczerpnął z ducha poszukiwania realizmu w rzeźbie, który za jego czasów z trudem się jeszcze przebijał u przyzwyczajonych do ikonowego stylu mieszkańców południa Europy. Oczywiście również źródłem inspiracji była dla Michała Anioła rzeźba antyczna. Analiza formalna rzeźby tworzonej w Europie, przeczy jednak szkolnym „oświeceniowym” schematom przypisywania zbyt wielkiej roli wpływom antyku, podczas gdy oczywiste wydają się zwłaszcza wpływy północne.      

Michał Anioł chętnie podejmował temat piety i istnieje jeszcze kilka jego rzeźb o tej tematyce. Pieta Watykańska jest uważana za pierwsze arcydzieło Michała Anioła (wykonana w latach w latach 1498-1500). Na szarfie, która przebiega przez pierś Maryi jest napis będący podpisem artysty "MICHAEL.A [N] GELVS BONAROTVS FLORENT [InVS] FACIEBAT". Umieszczenie tego napisu, historycy sztuki uważają za symboliczny przełom, pomiędzy anonimowością sztuki średniowiecznej, kiedy dzieł nie podpisywano, a epoką renesansu, w którym jest bardzo istotne kto wykonał dzieło. Renesans istotnie zmienia rolę artysty w społeczeństwie, bardzo ją usamodzielniając.

Jak wykazuje analiza dokumentów przez długi czas głowy Maryi i Jezusa zdobiły cenne korony. Rzeźba stała też w różnych miejscach, nie zawsze w tym, do którego jesteśmy obecnie przyzwyczajeni. Po ataku szaleńca, ustawiono ją za kuloodporną szybą, oddzielającą ją od wnętrza bazyliki. Tak rozwiązano odwieczny dylemat, jak rozwiązać kwestię z jednej strony konieczności powszechnej dostępności dzieła sztuki, a z drugiej strony konieczności ochrony go przed zniszczeniem.

 

MP/vis.va