Haing Ngor przed przejęciem władzy przez Czerwonych Khmerów był lekarzem prowadzącym prywatną praktykę w stolicy Kambodży Phnom Penh. Wraz ze swoją ukochaną Chang Huoy oboje planowali wspólną przyszłość. Z rosnącym niepokojem obserwowali też, jak Kambodża pogrąża się w wojnie domowej. Był to ten niespokojny czas w południowo-wschodniej Azji, gdy w Wietnamie trwała wojna z komunistyczną Północą a rodzimi komuniści, wspierani przez Związek Sowiecki i Chiny, święcili kolejne triumfy. W graniczącej z Wietnamem rolniczej Kambodży w 1970 r. doszło do wojskowego zamachu stanu i władzę w kraju przejął popierany przez Amerykanów reżim gen. Lon Nola. Kambodża nieuchronnie wchodziła w okres wojennej zawieruchy. Skorumpowany reżim, nie mający większego poparcia w społeczeństwie, oprócz walk z Vietcongiem, musiał coraz usilniej stawiać czoło występującym coraz śmielej rodzimym komunistom, którzy znaleźli poparcie wśród części rodzimej ludności Kambodży. Czerwoni Khmerzy z każdym rokiem uszczuplali coraz bardziej teren podległy władzy Lon Nola.

Wreszcie 17 kwietnia 1975 r. zdobyli stolicę Kambodży Phnom Penh. Dla Hainga Ngora i tysięcy Kambodżan zaczęła się gehenna.

Czerwoni Khmerzy, wzorując się na Chińskiej Rewolucji Kulturalnej, chcieli unicestwić stare, a zbudować całkowicie nowe społeczeństwo. Walka z tradycją, kulturą i zdobyczami cywilizacyjnymi była w tej kwestii kluczowa. W zamyśle nowych władców rewolucja miała się dokonać poprzez „pracę u podstaw” - wysłanie - a raczej wypędzenie wszystkich Kambodżan na wieś do uprawy roli. Los ten stał się również udziałem Hainga Ngora i wszystkich jego bliskich. Tylko nieliczni z nich przeżyli cztery lata komunistycznego eksperymentu…

Książka „Pola śmierci. Kambodżańska Odyseja” stanowi wstrząsający zapis tego czasu. Jej autor zmuszony był do ciężkiej, niewolniczej pracy w nieludzkich warunkach, przeżył również wyjątkowo okrutne i wyrafinowane tortury. „Dlaczego? Dlaczego zabijali tak wielu? Dla wszystkich Czerwonych Khmerów od najniższego w hierarchii, jak kędzierzawy śledczy, który odrąbał mój palec, po zawsze uśmiechniętego Cheva, zabijanie innych ludzi było rutyną. Częścią pracy, nad którą się nie zastanawiali” – oto zapis codzienności tych straszliwych dni. Zapis, który przecież jakże podobny jest do sowieckiego doświadczenia codzienności czasów grozy w naszej części Europy…

Mimo tych okropieństw historia Hainga Ngora to jednak – a może przede wszystkim - opowieść o wielkiej woli życia i triumfie nadziei – nawet wbrew nadziei.

 

W 1979 roku, w czasie inwazji wojsk wietnamskich na Kambodżę, Haing Ngor uciekł do Tajlandii, gdzie pracował jako lekarz w obozie dla uchodźców. W 1980 r. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Mimo braku aktorskiego doświadczenia, niespodziewanie dla siebie, został obsadzony w roli dziennikarza Ditha Prana i zagrał u boku m.in. Johna Malkovicha w nagrodzonym 4 Oscarami świetnym filmie o Kambodży „Pola śmierci”. Za tę kreację Ngor otrzymał Oscara (1985), Złoty Glob (1985) oraz nagrodę BAFTA. Jak mówił o swej roli Ngor - „doświadczenie Ditha Prana to także moje doświadczenie”.

25 lutego 1996  r. Haing Ngor został zastrzelony przed swoim domem w Los Angeles przez pospolitych rabusiów. Śledztwo nie potwierdziło udziału Czerwonych Khmerów w tym morderstwie.

Wspomnienia Hainga Ngora pod tytułem „Kambodżańska Odyseja” ukazały się w Polsce jeszcze w drugim obiegu w latach 1989 i 1990. Niniejsza, nowa edycja przygotowana przez wydawnictwo Fronda została gruntownie poprawiona oraz uzupełniona dodatkowymi materiałami.

Robert Jankowski

H. Ngor, Pola śmierci. Kambodżańska Odyseja, Fronda 2011, ss. 476.