Ignacy Mościcki urodził się 1 grudnia 1867 roku w Mierzanowie pod Ciechanowem w rodzinie ziemiańskiej o silnych tradycjach patriotycznych – jego ojciec był uczestnikiem Powstania Styczniowego. Szkołę realną ukończył w Warszawie. Jak wielu innych Polaków, studiował chemię na politechnice w Rydze. W czasie studiów prowadził również działalność konspiracyjną w partii Proletariat. Ta działalność była podstawą późniejszej przyjaźni z Józefem Piłsudskim i z jej powodu musiał wyjechać z Rygi do Warszawy. Zagrożony aresztowaniem, wraz z żoną wyemigrował w 1892 roku do Londynu, gdzie przebywał przez pięć lat. Pracował głównie jako robotnik. Studiował też w Technical College w Finsbury i w Patent Library. W Londynie zetknął się po raz pierwszy osobiście z Józefem Piłsudskim.  Jednak na emigracji porzucił zupełnie działalność polityczną, a całą energię skupił na pracy naukowej.

 

Do Fryburga sprowadził go z Londynu fizyk – rektor Uniwersytetu we Fryburgu, profesor Józef Wierusz-Kowalski, który zaangażował Mościckiego jako asystenta. To on rozpoznał jego talenty wynalazcze i konstrukcyjne. Na Uniwersytecie we Fryburgu Mościcki został kierownikiem prac badawczych w laboratorium utworzonym według jego projektu. Dokonał wielu odkryć naukowych w dziedzinie elektrochemii i elektrofizyki. Dzisiaj nazwalibyśmy uprawianą przez Mościckiego naukę jako stosowaną. Jego odkrycia i patenty miały natychmiastowe zastosowania w technice i w przemyśle. Pomysły dotyczące pieca z wirującym płomieniem Mościcki patentował – z tej okazji zetknął się z Einsteinem. W czasie spotkania miał Einsteinowi szkicować i objaśniać proponowane przez niego rozwiązania technologiczne. Oczywiście wydana przez Einsteina ocena projektów była pozytywna.

 

Ignacy Mościcki, choć niezbyt pozytywnie oceniany jako polityk, był wybitnym naukowcem, członkiem licznych naukowych, doktorem honoris causa wielu uczelni krajowych i zagranicznych. Odznaczony wieloma krajowymi i zagranicznymi medalami, był autorem kilkudziesięciu patentów polskich, szwajcarskich, niemieckich, węgierskich, francuskich i amerykańskich. W 1900 roku Ignacy Mościcki zainteresował się azotem i jego wykorzystaniem do produkcji kwasu azotowego na skalę masową.

 

Zaprojektował piece elektryczne, w których można było utleniać azot szybciej i wydajniej metodą spalania powietrza w łuku elektrycznym, stosując płomień wirujący pod wpływem pola magnetycznego. Stworzył metodę destylacji zachowawczej ropy naftowej opartą na działaniu trzech wzajemnie się zazębiających układów cyrkulacyjnych. Odkrył i opisał metodę rozdziału emulsji wody i ropy naftowej za pomocą ogrzewania pod wysokim ciśnieniem. Przedstawił generalne założenia rozwoju przemysłu azotowego w Polsce. Opracował plany budowy fabryk: kwasu azotowego w Miluzie, związków cyjanowych w Neuhausen.

 

Powołał do życia Instytut Badań Naukowych i Technicznych „Metan” (badania naukowe prowadził nawet wtedy, gdy zajął się działalnością polityczną), założył fabrykę chemiczną „Azot” w Jaworznie, uruchomił zdezorganizowaną przez Niemców  Fabrykę Związków Azotowych w Chorzowie, której dyrektorem technicznym został inż. Eugeniusz Kwiatkowski (w latach 1922–1923 produkowano w niej najwięcej karbidu i azotniaku). Zainicjował budowę najnowocześniejszej w owych czasach Państwowej Fabryki Związków Azotowych pod Tarnowem. Na cześć swojego założyciela nowa przemysłowa dzielnica miasta nazwana została Mościce.

 

Zofia Gołąb-Meyer, Foton 91/2005


JW