"Klauzula sumienia przed Trybunałem Konstytucyjnym"

Trybunał Konstytucyjny działając na podstawie wniosku Naczelnej Rady Lekarskiej[1], sporządzonego na podstawie uchwały tego organu z dnia 21 lutego 2014 r.[2], zbada zgodność przepisu art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty[3] z przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej[4] oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych[5](sygn. sprawy K 12/14[6]).

Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym będzie miało niezwykle ważną rolę, gdyż dzięki niemu mogą zostać wyeliminowane kontrowersje dotyczące obowiązującej regulacji.

Należy podkreślić, że wniosek jest pokłosiem licznych problemów, które występowały w praktyce (co zostało opisane w jednym z moich wcześniejszych artykułów, jeszcze przed nagłośnieniem tematu[7]), a także stanowiska Komitetu Bioetyki Polskiej Akademii Nauk[8] oraz Zespołu Ekspertów Konferencji Episkopatu Polski ds. Bioetycznych[9] (warto podkreślić, że uchwała NRL została przyjęta dzień po konferencji prasowej Konferencji Episkopatu Polski) czy rezolucji nr 1763 Rady Europy z 2010 roku[10]. Nie bez znaczenia pozostają również późniejsze wydarzenia związane z „Deklaracją wiary lekarzy katolickich i studentów medycyny”[11] oraz kontrowersjami dotyczącymi prof. B. Chazana[12].

Jak wynika ze wskazanej uchwały, przedmiotem wniosku o zbadanie zgodności jest:

1) art. 39 zdanie pierwsze ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty w części określonej słowami „z zastrzeżeniem art. 30”, w zakresie, w jakim wynika z niego obowiązek lekarza wykonania niezgodnego z jego sumieniem świadczenia zdrowotnego, mimo że zwłoka w udzieleniu tego świadczenia nie spowodowałaby niebezpieczeństwa utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, z:

a) art. 2, art. 53 ust. 1, art. 65 ust. 1 w zw. z art. 30 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

b) art. 18 ust. 1 i 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 roku;

a w przypadku nieuwzględnienia wniosku w powyższym zakresie o zbadanie zgodności:

art. 30 w związku z art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty w zakresie, w jakim nakłada na lekarza obowiązek wykonywania niezgodnych z jego sumieniem świadczeń zdrowotnych, niebędących świadczeniami leczniczymi (służącymi zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia), z:

a) art. 2, art. 53 ust. 1 oraz art. 65 ust. 1 w związku z art. 30 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP,

b) art. 18 ust. 1 i 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 roku;

2) art. 39 zdanie pierwsze ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty w części określonej słowami „z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym” z art. 2, art. 53 ust. 1 oraz art. 65 ust. 1 w związku z art. 30 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP;

3) art. 39 zdanie drugie ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty w zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby, korzystającego z prawa do odmowy wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z sumieniem, do uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego, z art. 2, art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji RP;

4) art. 39 zdanie pierwsze ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty w zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza, korzystającego z prawa do odmowy wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z sumieniem, do uzasadnienia i odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej, z art. 2, art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji RP.

W związku z powyższym należy mieć nadzieję, że sędziowie Trybunału Konstytucyjnego uważnie oraz mając na uwadze interdyscyplinarny charakter[13] tzw. klauzuli sumienia, zbadają jej konstytucyjność i wyeliminują, w jak największym stopniu, kontrowersje związane z tą instytucją.

Bartłomiej Sasin