Na krótko przed beatyfikacją rynek wydawniczy zasypywany jest mnóstwem nowości o naszym Papieżu. Wydawnictwu Św. Stanisława BM udało się wydać jedną z najciekawszych w Polsce książek o Błogosławionym Janie Pawle II. Odpowiem na Twoje Pytania jest czymś więcej niż jednym z wielu tytułów. To po prostu podręczny katechizm dla współczesnego człowieka, egzystującego w bardzo zawiłej i schyłkowej rzeczywistości. To nie tylko świadectwo życia Błogosławionego, ale gotowa odpowiedź na nurtujące wielu pytania o sens życia, jego wartość i kres.


Dogmaty nie tylko dla wybranych

Książka zawiera pytania, na które Papież odpowiada poprzez swoje homilie, encykliki, przemówienia, publikacje filozoficzne. Jan Paweł II rozpoczyna od wyjaśnienia, Kim Jest Człowiek? Jaka jest jego antropologia i ontologiczna podstawa jego istnienia? Błogosławiony posługuje się w odpowiedzi filozofią personalistyczną, tomistyczną jak również odwołuje się do metody fenomenologicznej. Rozdział ten wprowadza nas w specyficzne i nowatorskie podejście Papieża Polaka w stosunku do człowieka i jego godności osobistej. Pamiętamy Jego pełną otwartość na drugiego człowieka podczas wszelkich publicznych czy prywatnych spotkań. Nie był to Papież „sztywnego harmonogramu”, ale człowiek kochający drugiego za to, że istnieje. Odwołanie się w tym rozdziale do fundamentów filozoficznych pomaga nam zrozumieć to samarytańskie podejście do Bliźniego, jakie reprezentował Błogosławiony Jan Paweł II.


W następnym rozdziale pt. Kościół Papież odpowiada na pytania dotyczące dogmatyki i sakramentów Kościoła Katolickiego. Rozpoczyna odpowiedzią na pytanie: Czym jest Kościół Apostolski, wyjaśniając: „był i jest oparty na fundamencie Apostołów, świadków wybranych i posłanych przez Chrystusa» (por. Ef 2, 20); zachowuje i przekazuje z pomocą Ducha Świętego, który w nim mieszka, nauczanie, dobry depozyt i zdrowe zasady usłyszane przez Apostołów (por. KKK); aż do powrotu Chrystusa jest nauczany, uświęcany i prowadzony przez Apostołów dzięki tym, którzy są ich następcami w misji pasterskiej to znaczy Kolegium Biskupów, którzy są w tym wspomagani przez kapłanów w jedności z następcą Piotra, Najwyższym Pasterzem Kościoła.” Przypomnienie podstaw pojęciowych z katolickiego Credo wzywa nas do codziennej pielęgnacji naszej własnej odpowiedzi na Wyznanie Wiary. Łatwo stracić z pola widzenia naszego życia sens i dar w postaci Kościoła, jakim nas obdarzył Duch Święty. Dlatego Papież mówi: „Głosząc człowiekowi zbawienie, ofiarowując mu i przekazując Boże życie za pośrednictwem sakramentów, nadając kierunek jego życiu przykazaniami miłości Boga i bliźniego, Kościół przyczynia się do ubogacenia godności człowieka.”


Papież w tym rozdziale daje nam na nowo zrozumieć, czym jest i powinien być sakrament pokuty, wyjaśnia sens pojęcia „nowa ewangelizacja Kościoła”, przypomina, czym jest grzech przeciwko Duchowi Świętemu, przybliża nam sens Ofiary Eucharystycznej; pisze o warunkach, jakie powinny być spełnione by godnie przyjąć Komunię Świętą oraz ponawia zrozumienie celibatu i dziewictwa. Najciekawszą jednak wypowiedzią Papieża w Jego „katechizmie” jest wyjaśnienie sensu Miłosierdzia Bożego. Wielu może być zdezorientowanych czytając ten ustęp – wynikać to będzie po prostu z nieznajomości myśli Jana Pawła II. Warto zacytować dłuższy tekst, by móc zrozumieć ten największy dar Ducha Świętego dla XX - wiecznego świata, jakim jest Modlitwa do Miłosierdzia Bożego. Jan Paweł II mówi: „ Miłosierdzie – jak przedstawił je Chrystus w Przypowieści o synu marnotrawnym – ma wewnętrzny kształt takiej miłości, tej, którą w języku Nowego Testamentu, nazwano agape. Miłość taka zdolna jest do pochylenia się nad każdym synem marnotrawnym, nad każda ludzką nędzą, nade wszystko zaś nad nędzą moralną, nad grzechem (podkreślone – Autor). Kiedy zaś to czyni, ów, który doznaje miłosierdzia, nie czuje się poniżony, ale odnaleziony i «dowartościowany». Ojciec ukazuje mu nade wszystko radość z tego, że «się odnalazł», z tego, że «ożył». A ta radość wskazuje na dobro nienaruszone: przecież syn, nawet i marnotrawny, nie przestał być rzeczywistym synem swego ojca; wskazuje także na dobro odnalezione z powrotem: takim dobrem był w wypadku marnotrawnego syna powrót do prawdy o sobie samym.” Dodać jedynie można tylko jedno: któż z nas, żyjąc w naszej codziennej rzeczywistości potrafi tak odpowiedzieć na wartość Bożego Miłosierdzia?


Wiara, rozum, człowiek

Dalsze rozdziały to odpowiedzi na szczegółowe zagadnienia naszego codziennego życia. W części zatytułowanej Bioetyka Papież podaje nam oczywiste prawdy dot. ludzkiego życia i jego uniwersalnej wartości. Uczy, że zabicie drugiego to grzech ciężki (aborcja, eutanazja), przypominając w tej materii całą Prawdę głoszoną przez Kościół Święty od czasu Jego założenia przez Chrystusa; że wolność kobiety i mężczyzny realizuje się w dawaniu życia a nie w jego negacji a kara ekskomuniki grozi tym, którzy dopuszczają się aborcji i eutanazji („Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku – pisze Papież Jan Paweł II - za przerwanie ciąży groził karą ekskomuniki. Także odnowione prawodawstwo kanoniczne idzie po tej samej linii, gdy stwierdza: «Kto powoduje przerywanie ciąży, po zaistnieniu skutku, podlega ekskomunice wiążącej mocą samego prawa», to znaczy przez sam fakt popełnienia przestępstwa.”). Rozdział ten porusza również zagadnienie niegodziwości metody In vitro i antykoncepcji, analizuje i wyjaśnia podstawowe pojęcia dot. życia ludzkiego i jego kresu oraz daje nam katolikom rozeznanie w naszych wyborach i decyzjach w kwestii początku i końca naszej egzystencji.



Dalsza część poświęcona jest Rodzinie i stanowi znaną chyba nam wszystkim, papieską wizją tego najbardziej konstytutywnego, najważniejszego i żywego obrazu Bożej miłości. Papież odpowiadając, po raz kolejny podaje właściwą definicję małżeństwa, które pod wpływem emocjonalizmu, indywidualizmu czy pociągu psycho - fizycznego tak łatwo można zagubić i nie zrozumieć jego istoty i wartości. Papież definiuje miłość małżeńską w sposób następujący: „Amor coniugalis (miłość małżeńska) nie jest tylko ani przede wszystkim uczuciem. Jest natomiast w swej istocie zobowiązaniem wobec drugiej osoby, podjętym przez świadomy akt woli. To właśnie stanowi cechę, która wyróżnia ten  rodzaj amor i nadaje mu charakter coniugalis. Gdy zobowiązanie to zostanie podjęte i przyjęte przez druga stronę w zgodzie małżeńskiej, miłość staje się małżeńską i nigdy już nie traci tego charakteru. W grę wchodzi tu wierność małżeńska, zakorzeniona w dobrowolnie podjętym zobowiązaniu.”. Papież przywołuje w tym rozdziale cztery podstawowe zadania rodziny: 1. Tworzenie wspólnot osób; 2. Służba życiu; 3. Udział w rozwoju społeczeństwa; 4. Uczestnictwo w życiu i posłannictwie Kościoła. Ukazuje rolę kobiety i mężczyzny w rodzinie, podkreślając, tak często zapominane przez samych wierzących najważniejsze pojęcie, jakim jest „komunia – wspólnoty małżeńskiej i rodzinnej”. Mocno i negatywnie odpowiada na pytanie dot. rozwodów, życia w wolnych związkach, antykoncepcji w małżeństwie, poligamii. Rozdział ten przestudiować powinni wszyscy małżonkowie, narzeczeni, ojcowie i matki, którym uciekła podstawowa, oczywista prawda i sens ich relacyjności i odpowiedzialności, jaką podjęli na drodze wolnego zaufania i wyboru.


Bardzo interesująca  jest część  książki pt. Wiara i rozum, w której padają odpowiedzi na temat relacyjności świata rozumowego ze światem duchowym. W tym momencie warto zacytować pierwszą odpowiedź Papieża na pytanie o istnienie zasad, prawd stałych i uniwersalnych w ramach współżycia ludzkiego. „Można wyodrębnić pewien zbiór prawd filozoficznych, który mimo upływu czasu i postępów wiedzy jest trwale obecny. Wystarczy przytoczyć tu, jako przykład zasady niesprzeczności, celowości i przyczynowości lub koncepcje osoby, jako wolnego i rozumnego podmiotu, zdolnego do poznania Boga, prawdy i dobra; chodzi tu także o pewne podstawowe zasady moralne, które są powszechnie uznawane. Te i inne elementy wskazują, że mimo różnorodności nurtów myślowych istnieje pewien zasób wiedzy, który można uznać za swego rodzaju duchowe dziedzictwo ludzkości. Mamy tu do czynienia jak gdyby z filozofia niesprecyzowaną, dzięki której każdy człowiek ma poczucie, że zna te zasady, choćby tylko w formie ogólnej i nieuświadomionej. Zasady te, właśnie, dlatego, ze w pewnej mierze uznają je wszyscy, powinny stanowić jakby punkt odniesienia dla różnych szkół filozoficznych. Jeśli rozum potrafi intuicyjnie uchwycić i sformułować pierwsze i uniwersalne zasady istnienia oraz wyprowadzić z nich poprawne wnioski natury logicznej i deontologicznej, zasługuje na miano prawego rozumu, czyli – jak mawiali starożytni – orthos lógos, recta ratio.” Jak łatwo zauważyć, owe pierwsze, uniwersalne zasady zostały zaatakowane przez wielu filozofów, etyków nie ze względu na wykrycie w nich sprzeczności, ale wyłącznie w celu zniszczenia podstawowych prawd o człowieku i jego wartości.  Atak prowadzony przez wiele ośrodków akademickich na te stałe i niezmienne zasady, graniczy z histerią i rozpaczą samego szatana, który nie godzi się na to, by człowiek był uświęcony przez prawdę, jaką wyjawia i odkrywa mu Bóg.



Reasumując, książka Błogosławionego Jana Pawła II pt. Odpowiem na Twój pytania to katechizm podręczny, zawierający odpowiedzi na codzienne, czasem trudne pytania, które stawia sobie każdy człowiek, już od początku samodzielnego procesu poznawczego. Daje nam możliwość skorygowania naszych błędnych wyobrażeń, definicji, pojęć, kierując nasze „ja” na właściwe tory. Oczywiście największą zaletą tej książki jest to, że mamy w niej wszystko to, czego można szukać na tysiącach stron papieskich tekstów. Ułatwi nam to na pewno zapoznanie się z bardzo wielką i głęboką teologiczno-filozoficzną spuścizną Papieża, jak również uprzytomni nam nasze braki w zrozumieniu tego, co nam pozostawił.


Sebastian Moryń

Bł. Jan Paweł II, Odpowiem na twoje pytania, red. Małgorzata Pabis, Wydawnictwo św. Stanisława BM, 2011.