J.R.R. Tolkien i C.S. Lewis to pisarze, których popularność z biegiem lat wzrasta bardziej aniżeli maleje, a to głównie z powodu zainteresowania ich literackim dorobkiem, efektownie rozsławionym przez wysokobudżetowe ekranizacje najbardziej poczytnych dzieł autorów. Wyjątkowym zjawiskiem jest stała aktywność niezliczonych rzesz fanów zakładających kluby dyskusyjne, strony tematyczne, czynnie działających na forach, organizujących odczyty i konferencje naukowe, wydających czasopisma z krytyką utworów i analizą twórczości obu pisarzy. Często w takie przedsięwzięcia angażują się pracownicy naukowi wzbogacając dyskusję o wątki zaczerpnięte z własnych prac magisterskich bądź doktoranckich. Na całym świecie bowiem dorobek pisarski i koncepcje filozoficzno-literackie ukształtowane przez Tolkiena oraz Lewisa cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem wśród badaczy literatury, wzniecając żywotną i wciąż twórczą krytykę mimo upływającego czasu.


W odpowiedzi na zróżnicowane gusta tak licznych odbiorców wydawcy prześcigają się w pomysłach na coraz to nowsze i ciekawsze publikacje dotyczące życia i twórczości J.R.R. Tolkiena oraz C.S. Lewisa. Poczynając od powtarzających się reedycji kluczowych dzieł pisarzy i ich biografów, poprzez wydawanie pozycji mniej znanych lub też niedawno „odnalezionych” a na całej lawinie opracowań naukowych i prac krytycznych skończywszy, na półkach księgarskich dość systematycznie goszczą nowości z nazwiskiem „Tolkien” bądź „Lewis” w tytule. Rok 2011 nie jest pod tym względem wyjątkiem. W przeciągu tych kilku miesięcy na rynek wyszła już spora liczba książek nakładem różnych wydawnictw, co tylko dowodzi, że osoby Tolkiena i Lewisa stały się częścią uniwersalnej przestrzeni myślowej, poddając się niemal każdemu rodzajowi interpretacji oraz krytyki.


Do takich nowości należy wydane przez Wydawnictwo M opracowanie Colina Durieza „Tolkien i C.S. Lewis. Historia niezwykłej przyjaźni”. Pozycja ta z pewnością warta jest bliższej uwagi, jako że w nowatorski sposób analizuje stosunki łączące Tolkiena z Lewisem badając wzajemny wpływ, jaki wywierali na siebie pisarze przez długie lata swojej przyjaźni.


Autor skupia się na obszernej charakterystyce twórczości Tolkiena oraz Lewisa. Szczególny nacisk kładzie na prezentację kluczowych pojęć i idei wykształconych w toku ich długoletniej pracy twórczej. Jednocześnie opowiada historię jednej z najsłynniejszych grup literackich „Inklingów” przedstawiając wkład wielu jego członków w formowanie się unikalnej atmosfery tego klubu. Ze stron książki można się między innymi dowiedzieć jak w ogóle doszło do stworzenia grupy, kto stał się jej nieformalnym liderem i jakie obowiązywały warunki członkowstwa. Duriez omawia wpływ „Inklingów” na akademicki świat Oxfordu, jednocześnie przyznając im unikalne miejsce w przestrzeni angielskiej literatury XX wieku. Uczestniczących w spotkaniach grupy autorów oraz krytyków nazywa „pisarzami chrześcijańskimi”, których łączyło zainteresowanie wiarą i ostry sprzeciw, jaki wyrażali w swych pracach wobec dominującej ówcześnie epoce i wpływom modernizmu. Duriez sporo miejsca poświęca tu osobie Charlesa Williamsa, analizując skutek, jaki jego twórczość i poglądy wywarły na C.S. Lewisa oraz przyjaźń tego ostatniego z Tolkienem.


Z drugiej strony „Tolkien i C.S. Lewis…” to przede wszystkim biografia w zwięzły sposób prezentująca najważniejsze fakty z życia obu pisarzy. W przypadku osoby Tolkiena autor skupił się na wyborze tych elementów jego życiorysu, które w jakiś sposób wpłynęły na ukształtowanie się specyficznej wrażliwości językowej znamienitego filologa i miłośnika pradawnych mitów oraz legend północy. Równie silny nacisk został położony na konwersję matki Tolkiena na katolicyzm i – biorącą swój początek od tego wydarzenia – żarliwą wiarę demonstrowaną przez autora „Władcy Pierścieni” wobec otoczenia. Wiara oraz duchowe zmagania stały się również podstawą do prześledzenia losów C.S. Lewisa, a zwłaszcza analizy licznych punktów zwrotnych, które zdarzyły się w życiu pisarza i doprowadziły go do zrozumienia własnej duchowości i stosunku pisarza do Boga. Duriez opisuje także aktywną działalność Lewisa na polu publicznej ewangelizacji, pociągającą za sobą niezbyt pochlebną opinię Tolkiena w tej kwestii. Autor pokazuje też, że niesnaski, spory oraz wzajemna krytyka stanowiły istotny element długoletniej przyjaźni obu pisarzy, w dużej mierze stymulując i wzbogacając ich twórczość. Nawet w dobie poważnych kryzysów, które doprowadziły do rozluźnienia relacji między nimi, nie zapomnieli o swojej przyjaźni. „Dla Lewisa przyjaźń polegała na przynależności do «tego świetlanego, spokojnego, racjonalnego świata relacji, które zostały wybrane w wolności». Dla obu przyjaciół była ona efektem wolnego wyboru. (…) Przyjaźń z Tolkienem – twierdził Lewis – obudziła go z zimnego snu materializmu. (…) Tolkien z kolei znalazł w nim bliską osobę, która kojarzyła mu się z przyjaciółmi z TCBS, leżącymi bez życia na Martwych Bagnach pierwszej wojny światowej.”


Mocną stroną książki Colina Durieza jest świeże spojrzenie, jakie zaprezentował autor w kwestii zależności łączących autorów „Trylogii międzyplanetarnej” oraz „Władcy Pierścieni”, ich wzajemnego wpływu na swoje życie i twórczość, wpływu otoczenia, przyjaciół i współpracowników. Przede wszystkim zaś przedstawił dzieje przyjaźni dwóch mężczyzn – lingwisty i akademika oraz filozofa i teologa, pisarzy, współtwórców nurtów science fiction i fantasy oraz piewców chrześcijańskiego odrodzenia w literaturze angielskiej XX wieku. Zrobił to w sposób wiarygodny i zajmujący zapewniając ciekawą lekturę zarówno wytrawnym czytelnikom dzieł Tolkiena i Lewisa jak i tym, którzy dopiero zaczynają poznawać jakże bogaty świat wyobraźni i ducha znamienitych angielskich profesorów.


Igirisu

Colin Duriez, Tolkien i C.S. Lewis. Historia niezwykłek przyjaźni, Wydawnictwo M 2011