Uważaj co mówisz o „ciemnym średniowieczu” - zdjęcie
29.05.13, 12:26Nauczanie filozofii w Średniowieczu (Fot. Wikimedia Commons)

Uważaj co mówisz o „ciemnym średniowieczu”

37

Jeżeli, Czytelniku, lubisz sobie czasem wspomnieć o „ciemnym średniowieczu”, od dziś bardziej uważaj co mówisz. Nie wykluczone, że przyda się ciekawy film przypominający pewne niezbite fakty.  Film ten znajduje się od 26 maja 2013 na kanale YouTube PragerUniversity, wirtualnej instytucji oferującej różnego rodzaju budujące kursy. Profesor Providence College Anthony Esolen, w jasny, edukacyjny sposób pokazuje, dlaczego "Dark Ages" (Ciemne Wieki) lepiej określać jako "Ages Brilliant" (Wieki Błyskotliwe).

Oto argumentacja:

teza 1 - Ludzie średniowiecza uważali, że ziemia jest płaska.
- Już starożytni Grecy i rzymianie przestawiali swoje bóstwa z ziemią w postaci kuli, także wizerunki średniowieczne podobnie wyglądają.
- Aby wiedzieć, że ziemia jest kulista nie potrzeba zaawansowanej technologii, wystarczy uważnie zaobserwować, w jaki sposób statek odpływający od lądu znika za horyzontem.

teza 2 - Świat średniowiecza był nudny i szary.
- Ależ, było wręcz przeciwnie, kolory tego życia uwiecznione są na obrazach. Ubierano się kolorowo, często urządzano przedstawienia teatralne, obchodzono huczne zabawy, zwłaszcza w karnawale.

teza 3 - W Średniowieczu nie podróżowano, ludzie byli pozamykani w swoich okolicach i nie znali świata.
- Ależ, przeciwnie. Podróżowali, choćby pielgrzymowali do Ziemi Świętej, jeździli na wykłady autorytetów odbywające się na różnych uniwersytetach.

teza 4 - Ludzie byli niewykształceni
- następuje tu krótkie przypomnienie o środków uniwersyteckich działających w średniowieczu. Na uniwersytetach działała wspólnota międzynarodowa, współpracująca ze sobą niezależnie od odległości. (Nawiasem mówiąc szkoda, że na mapie nie ma przypomnianego Krakowa i Torunia)
- Święty Tomasz z Akwinu zdobywał doświadczenie podróżując. Autorytety religijne, uprawiały także naukę, np. św. Albert Wielki był także biologiem.
- Mikołaj Kopernik był duchownym, związanym z polskim uniwersytetem, ufundowanym w średniowieczu.

teza 5 - Budowano prymitywnie
- Ależ, przyjrzyjmy się średniowiecznym katedrom.

teza 6 - Pisano pisma tylko religijne
- A Dante? A Opowieści Kanterberyjskie? A legendy Arturiańskie?

teza 7 – Grano prymitywnie
- Ludzie średniowiecza wytworzyli oryginalny zapis nutowy, tony chorału gregoriańskiego.

teza 8 - Społeczeństwo było prymitywne
- a szpitale? A struktury cechowe?

Wnioski: nazywajmy średniowiecze nie „Wiekami Ciemnymi”, lecz raczej „wiekami zachwycającymi”

MP/PragerUniversity

Film:

Komentarze (37):

anonim2013.05.29 12:38
cudze chwalicie ;-) http://www.tillit.pl/siema.1/index.php?option=com_content&view=article&id=216:wici-ewangelizatorzy-wczesnego-redniowiecza-wobec-danych-astronomii-przyczynek-do-zagadnienia&catid=41:rozum-a-wiara&Itemid=59
anonim2013.05.29 13:07
@Danilo Cós ci sie średniowiecze z późnym renesansem pomyliło i jako propagującego czytanie historii powinieneś wiedziec iz Magellan potwierdził kulistość Ziemi.-A Galileusz to juz inna opowieść!!..
anonim2013.05.29 13:14
@czszcz50 To byłes niuważnym uczniem lub objęła cie nauka skr óconej historii!! Gdy ja chodziłem do podstawówki ta wiedza była dostepna na wspaniałych lekcjach historii A do Ziemii Świętej mógł sie wybrać każdy tak jak dziś o ile go na to stać!. To sredniowiecze nie było takie mroczne chociazbyby po przeczytaniu "Dekameron" Boccacia/Czytałem-świetna książka i zabawna/
anonim2013.05.29 13:17
@Mindbender W czytaniu jestes niechluj .Baranie czytaj dokładnie mój wpis!!. Nie wychodź przed szereg gdy masz za krótkie nogi!!-
anonim2013.05.29 13:25
@Mindbender Rece opadadają przy czytaniu wpisów takiego trolla i leminga jak ty!!.
anonim2013.05.29 13:35
@czszcz50 Cierpisz na depresje i wszystko kojarzy ci sie z Czarnym Ludem!. Wyjdź na słoneczko to moze ci przejdzie!?.
anonim2013.05.29 13:55
@czszcz50 Nie!.
anonim2013.05.29 14:17
@czszcz50 Miłego słuchania i ogladania!!!. http://www.youtube.com/watch?v=1oR3pXcnsTs
anonim2013.05.29 14:18
@Mindbender: Widzę, że Apologetyczny mnie wyprzedził, więc dopiszę tylko kilka rzeczy: Zobacz, ile miast polskich powstało w średniowieczu i jak wiele zachowało się do czasów II wojny światowej. Wiele niezbombardowanych budynków istnieje do dzisiaj. Myślę też, że zamku w Malborku nie powstydziłby się żaden Rzymski inżynier. Medycyna w średniowieczu nie polegała na upuszczaniu krwi. Były operacje, było ziołolecznictwo. Problem z medycyną był jedynie taki, że nie była tak powszechna, jak dzisiaj.
anonim2013.05.29 14:18
@Apologeta2 Na stos z tobą!!!.Hahahahahahaaa!!!!..
anonim2013.05.29 14:20
Po wpisach i komentarzach widac tragiczny upadek wiedzy i szkolnictwa.Bzdury wykazane jako bzdury dziesiątki, setki lat temu powracają tak, jakby nie było dostępu do niczego. Dostęp niby jest ale dla niektórych widać jest on jak Himalaje.Są ale nie do zdobycia. Niedouczenie, lenistwo pseudowiedza, pseudomądrość. Ersatz. I tak od 39 roku. Bzdety o wydaniu dzieł Kopernika bez znajomości faktów, głupoty o Galileuszu, bajdurzenia o niemożności podróżowania w sredniowieczu - czysty socjalistyczny bełkot na poziome szkoły podstawowej PRL.Regres totalny ,przykładny, tabloidowy.
anonim2013.05.29 14:21
@Witt "0" z wiadomości z historii.Proszę cie ,nie ośmieszaj sie dalej!!
anonim2013.05.29 14:26
Ludzie, co wy... Dekameron, Dante, Magellan to takie średniowiecze, jak z koziej ... Co z tego, że starożytni "NAUKOWCY" wiedzieli więcej, skoro średniowiecze (i nie tylko ono) tego nie przyjmowało do wiadomości? Ba, nawet tępiło tą wiedzę? Dopiero renesans spowodował "wysiew" uniwersytetów. A w ogóle dość dziwna mi się wydaje ta pochwała okresu tak różnego od współczesności. Jakaś tęsknota za dominacją wiary nad wiedzą? Bez sensu ...
anonim2013.05.29 14:26
@Adalbert1241 Bo to są etatowe trole, czego się spodziewasz? :) 100% artykułów objeżdżają równo, zawsze na nie, ale jakoś dziwnym trafem wpisują się pod każdym nowym artykułem.
anonim2013.05.29 14:29
@Ondraszek1: Zadedykuję Ci to, co dziś wcześniej dedykowałem Piogalowi: https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=VjWjty63Ac4#t=96s Pogrąż się w impresji i nie irytuj ludzi.
anonim2013.05.29 14:54
@Apologetyczny, @Witt Przed ekspansją chrześcijaństwa istniały społeczności nie gorsze i nie lepsze od tych "schrystianizowanych" i całkiem nieźle sobie radziły. Problem w tym, że pojedynczo były za słabe, by stawić czoła nowemu zagrożeniu = ekspansji. Nie miały czegoś, co by jednoczyło te oddzielne społeczności. Oczywiście dokumenty pisane przez chrześcijańskich kronikarzy pokazują Wandali, Wizygotów, Celtów, Prusów e.t.c. jako ciemnych, głupich, okrutnych i "niecywilizowanych", ale poszperaj dokładniej, to się zdziwisz ... Krzyżowcy wcale nie "nieśli światło i postęp", a zwyczajnie podbijali dla całkiem prozaicznych celów. Cóż z tego, że ówczesna "propaganda" mówiła inaczej. Nic dziwnego. Co do reszty ... echh -"bronił europy przed islamskim dżihadem" - Średniowiecze? Jak? Najeżdżając Hiszpanię, czy podbijając (nie skutecznie) Jerozolimę? - Wynalazki "statki transoceaniczne" (???), proch (???), zbroja płytowa (http://pl.wikipedia.org/wiki/Zbroja_p%C5%82ytowa), e.t.c. to taka zasługa średniowiecza, że hej ... W najlepszym razie stosowali coś, co już wcześniej wymyślili inni, a i to tylko wtedy, gdy kościół pozwalał. A już panegiryk odnośnie św. inkwizycji, to perełka ... Chyba, że masz na myśli innowację polegającą na przekazywaniu "brudnej roboty" władzom świeckim ...
anonim2013.05.29 15:03
Purple, czytaj czlowieku i edukuj sie, bo bzdury piszesz http://www.fronda.pl/a/mity-na-temat-krucjat,21967.html
anonim2013.05.29 15:09
@Witt Jednak debil jesteś.Co ma wspólnego KP z średniowieczem?!.Chyba że wykłada - "Historia prawa średniowiecza"!!!. Ten link to parodia kabaretu.Lepsze widziałem!Chociaz najlepszym kabaretem jesteś ty Dalej sie pogrążąsz!!.
anonim2013.05.29 15:18
@TruthSeeker Edukacja na bazie wpisów/artykułów Frondy, to raczej żart, tak? Jakiś "zewnętrzny", choćby popularnonaukowy link się znajdzie? Bo ja mogę całe naręcze z samego youtube'a przytoczyć ... Książek pożyczać Ci nie będę, ale sam możesz poszukać, byle nie w "ukierunkowanej" bibliotece ... Do tego Poszukiwaczu Prawdy jeszcze kojarzenie faktów się przyda ...
anonim2013.05.29 15:20
Ptolemeusz twierdził że ziemia jest kulą zawieszoną w przestworzach. a co do sądownictwa to inkwizycja to nasze sądy są daleko w tyle za nią: http://pomniksmolensk.pl/news.php?readmore=3560
anonim2013.05.29 15:22
@icari80 Bez przesady, nawet w tym zbyt nowatorscy nie byli, w porównaniu z innymi epokami/kulturami ... Z resztą jak można być odkrywczym, gdy wszystko jest już "ujawnione i objawione", a nauka/medycyna jest bee ...?;)
anonim2013.05.29 15:22
@Mindbender Jetseś głupi! Nie chce mi sie z toba "gadać".
anonim2013.05.29 16:11
Purple: które społeczności przedchrzescijańskie masz na myśli pisząc o ekspansji (zbrojnej ?) chrześcijaństwa? O obronie Europy przed muzułmanami - uwaga Apologetycznego jest dość słuszna: nie tylko zajęli dzisiejszą Hiszpanię, Sycylię i południowe Włochy, ale przez niemal 100 niemal odcięli przejście przez Alpy - panowali nad wszystkimi południowymi wybrzeżami Europy. A do tego dodajmy najazdy ze wschodu Madziarów (też dotarli do Hiszpanii) i z północy Normanów (obydwaj poganie). VIII w. był naprawdę ciemny i wyglądał w Europie na koniec świata. No ale potem? Skąd nagle "dzień po upadku" średniowiecza wzięły się świetlane osiągnięcia renesansu? Nawet jeśli na siłę pominąć kulturotwórczość średniowiecza - to jak przez 1000 przechowały się w TAK CIEMNYCH wiekach zabytki myśli starożytności? No a co do budowli: ile pozostało niesakralnych i niepałacowych budowli ze starożytności (pomijając może Rzym)? No i ktoś pisał o chłopach pańszczyźnianych - to też później, niż średniowiecze - w średniowieczu na Śląsku pojawili się ludzie, których nazywano Walonami. :) Ciekawe, co o kontaktach i podróżach w średniowieczu myślałby (gdyby myślał) wielbłąd darowany Ottonowi przez Mieszka :).
anonim2013.05.29 17:04
"teza 1 - Ludzie średniowiecza uważali, że ziemia jest płaska." Takie biblijne ciekawostki:D "Obłoki są skrytością jego, iż nie widzi, a po OKRĘGU NIEBIESKIM przechadza się." (HIOBA 22:14, Biblia Gdańska) "Gdy budował niebiosa, byłam tam; gdy odmierzał KRĄG NAD POWIERZCHNIĄ TONI." (PRZYPOWIEŚCI 8:27, Biblia Warszawska) "Ten, co mieszka nad KRĘGIEM ZIEMI, której mieszkańcy są jak szarańcza, On rozciągnął niebiosa jak tkaninę i rozpiął je jak namiot mieszkalny." (IZAJASZ 40:24, Biblia Tysiąclecia) Plus tekst obowiązkowy: http://apologetyka.com/swiatopoglad/ateizm/religia_a_nauka
anonim2013.05.29 18:05
Mitbeneder Wiedza kosztuje.Ciebie widać na to nie stać.Poczytaj sobie o flocie Chin w XIII wieku tak na poczatek.Ponadto za darmo sprzedam Ci wiedzę że jestesmy cywilizacją rózną od Wschodu tym że łączy przyczyny ze skutkami. Poza tym życzę samych sukcesów w nauce!
anonim2013.05.29 18:57
@Fascination Jesteś mroczniejsza od średniowiecza!!!!.
anonim2013.05.29 19:36
Któryś idiota tam coś bredził o paleniu czarownic czy innych Galileuszy. Pragnę przypomnieć, że apogeum "palenia" przypadło na drugą połowę XVI i XVII, a nawet XVIII wiek. Pamiętam, że jeszcze jako 12-14 letni chłopak zastanawiałem się, dlaczego "Ludzie mówią o ciemnym Średniowieczu kiedy paliło się czarownice, skoro czarownice paliło się w XVII wieku, a Średniowiecze skończyło się paręset lat wcześniej". Tak tak, moi drodzy, to właśnie Kalwin, Luter i zgraja im podobnych rozpaliła ogień stosów, oraz ŚWIECKA "inkwizycja" hiszpańska, pod jurystykcją królewską. Pragnę też przypomnieć, że Papież (w tamtym okresie) potępił wszelkie praktyki inkwizycji hiszpańskiej, nawet wysłał im nuncjusza, którego uwięzili i z tego co kojarzę chyba też spalili. Pragnę też przypomnieć, że mecenasem nauki i sztuki od zawsze był właśnie Kościół Katolicki. Za Kościoła w późnym Średniowieczu artysta taki jak np. Van Eyck mógł bez przeszkód malować śliczną Ewę z soczystym biustem w nawie kościelnej, i nie miał z tego powodu żadnych kłopotów. A potem przyszedł Savonarola, który takie obrazy kazał palić, a jeszcze później Kalwin, który nakazał palić ich artystów....
anonim2013.05.29 19:40
Ależ Wy oczywiście zaraz zarzucicie mnie stekiem obelg i wyssanych z palca argumentów. Jesteście ludźmi niezainteresowanymi Prawdą. Gdybyście byli, to nie pobieralibyście nauk w uczelni pt. Telewizja, tylko staralibyście się docierać do źródeł: kronik, korespondencji z tamtego okresu, akt procesowych, opracowań historycznych, które bazują na takich właśnie solidnych źródłach. Nie. Wam wystarczą powtarzane hasełka. No cóż... Każdy kiedyś umrze i zda sprawę z tego, w jakim stopniu dążył do Prawdy. Życzę Wam, żebyście wtedy wypadli jak najlepiej. Ale obawiam się, że z obecnym podejściem może nie być tak różowo...
anonim2013.05.29 21:06
"Ciekawe tylko, dlaczego Galileusza KrK chciał wykończyć, gdy Galileo udowadniał, że ziemia krąży wokół słońca?" KOśćiól nie miał nic przeciwko takim teoriom. Problem polegał na tym, co im towarzyszyło. Dzis wiemy, że mówienie, zę słońce nie krązy wokół ziemi też jest fałszem, bo jeśli przyjąć ziemski punkt widzenia to krąży. TO co wokół czego krąży jest tu względne... Dlaczego niby ciało większe ma być obowiązującym absolutnie punktem odniesienia? NIc za tym obiektywnie nie przemawia. To subiektywne odczucie. KOściołowi chodziło o sprawy ponboczne, a poza tym traktował Galileusza nadzwyczaj z miłością.
anonim2013.05.29 21:08
MOżna mieć większą wiedzę a być głupszym. Jak sięma za dużo informacji tak, jak dzisiaj to się od nich głupieje....
anonim2013.05.29 21:19
To smutne, że 24 lata po obaleniu komunizmu ludzie ciągle uczą się historii z książek napisanych pod dyktando komunistycznego reżimu. Wręcz niewolnicze powtarzanie tez tam zawartych wystawia kiepskie świadectwo lewicowym "erudytom". Czyżbyśmy wkraczali w ciemne wieki?
anonim2013.05.29 21:38
@czszcz50 jaki procent mógł podróżować? podróżować mógł każdy i wielu to robiło.również ci biedniejsi. po drodze chrześcijanie mieli wręcz obowiązek przyjąć pielgrzyma pod dach i go nakarmić. w samej ziemi świętej trzeba było mieć trochę grosze, ale ludzie podróżujący ze sobą kilkaset kilometrów pomagali sobie wzajemnie. na uniwersytet też mógł się dostać niemal każdy. były tylko 2 warunki musiał mieć nieprzeciętną wiedzę (nie to co teraz kiedy byle półgłówek ma tytuł mgr-mistrza) i samozaparcie. bywało że nad bardzo zdolnym protekcję przejmował jakiś możny i wtedy było łatwiej. "Swoją drogą przed naszą erą obliczono już całkiem dokładnie obwód ziemi. Ktoś się orientuje czy miało to jakiś wyraźny wpływ na średniowieczną naukę?" otóż to nie miało żadnego. ludzie zapominają że między starożytnością, a średniowieczem właściwym (tak od X wieku), były wieki ciemne. w tym czasie, po najazdach barbarzyńskich, zdecydowana większość dokumentów i wiedzy starożytnej przepadła. tak więc ludzie musieli to odnajdować na nowo. czasem znajdowali jakieś wycinki informacji starożytnej, która pomagała ale to wszystko. zresztą większośc tamtejszych naukowców była kapłanami. pzdr
anonim2013.05.29 23:32
Sami zawodowi historycy się tutaj wypowiadają. Poziom dyskusji taki, że aż ręce opadają. Z jednej i z drugiej strony. 1. Mianem średniowiecza określa się najczęściej okres od upadku Cesarstwa Zachodniego do upadku Cesarstwa Wschodniego. To jest około tysiąca lat. Podczas tych tysiąca lat Europa przeżyła około dwóchsetletni okres niemal całkowitego wymarcia na jej terenie gatunku ludzkiego. Kultura renesansu to był efekt zaludnienia Europy po tym właśnie kryzysie (nie jedynym zresztą, ale o tym żaden z mindebinderów po prostu nie wie). O jakich stosach więc piszecie? 2. Ktoś tam pierdnął o chłopach pańszczyźnianych, nie wiedząc dokładnie o co chodzi. Śmiem przypomnieć, że średniowieczny system feudalny dotyczył właścicieli ziemskich, a nie chłopów. Coś się komuś pozajączkowało, ale i tak będzie bredził, bo tak wygodniej. 3. Co to znaczy, że "Magellan, to renesans"? Czy Magellan wypłynął w rejs mówiąc sobie: "O! już upadło Cesarstwo Zachodnie, mamy już renesans, więc mój ewentualny sukces zostanie zapisany na konto nowej epoki. Mogę śmiało wypłynąć, bo ciemne średniowiecze się skończyło". Tak wygląda sens Waszej wypowiedzi. 4. Jeśli chodzi o podróże, to właśnie w średniowieczu wystąpiły słynne Wędrówki Ludów - do dziś niewyjaśniony fenomen przemieszczania się całych plemion. Kto więc nie mógł podróżować? Jak widać - kto chce pisać brednie, ten napisze i nawet nie zarumieni się z tego powodu. Pomyśl jednak, rewelatorze od siedmiu boleści, czy może to Ty jesteś potępianym przez siebie "człowiekiem średniowiecza", potępiającym w czambuł wszystko, czego nie znasz i nie rozumiesz? Wróćcie, kochani do książek i przeczytajcie je uważnie. Nawet "Jesień średniowiecza" Huizingi.
anonim2013.05.30 9:02
"Ludzie byli niewykształceni" Tylko duchowieństwo i rycerstwo mogło się kształcić. Kobiety nie miały takich praw. Ja nie widzę żadnych plusów z czasów średniowiecza. Niestety nie udało wam się osłodzić średniowiecza. Przynajmniej nie dla mnie.
anonim2013.05.30 11:24
@Mindbender twoja wiedza to chyba czerpana z królestwa niebieskiego. nie, wróć tam podróżowali. pańszczyzna w takiej formie jaką ją znamy, powstała w nowożytności. w średniowieczu nie była znana. proces ten trwał z dobre 2 stulecia a rozpoczął się pod koniec średniowiecza. co do inkwizycji. były to najłagodniejsze sądy owych czasów. zgodnie z instrukcjami: każdy miał prawo do obrońcy, zeznania podczas tortur się nie liczyły, trzeba było dowodów, aby kogoś skazać i nowość istniało domniemanie niewinności. coś takiego nie było nawet znana w sądach świeckich, tam się po prostu skazywało ludzi i już. to że czasem w sądach inkwizycyjnych naginano lub łamano te zasady, to inna kwestia. ogólnie jednak był to ogromny krok naprzód i na sądach inkwizycji opiera się dzisiejszy wymiar sprawiedliwości. co się stało gdy sądy nie wyłapały heretyków? ot wybuchła choćby wojna chłopska. co ciekawe, wybuchła na terenach gdzie chłopi byli wolni i nie istniała opieka feudała nad nim. wojna chłopska pochłonęła około 100 tysięcy trupów. przeciw takim tragediom działał inkwizycja. co do podróżowania, to niczym nadzwyczajnym było wysłanie syna na czeladnika do wuja, który mieszka kilkaset kilometrów dalej w obcym kraju. chciałbym też przypomnieć że ludzie na śląsk, czy do miast całego królestwa polskiego, przybywali z niderlandów czy dolnej saksonii(blisko granicy z danią). tak więc ludzie podróżowali znacznie więcej niż w wiekach późniejszych. @Katee14 droga Katee, argument że kobiety nie mogły studiować jest śmieszny, bo kiedy zaczęły? w drugiej połowie XIX wieku. były za to kobiety wykształcone, oczywiście tylko wśród najwyższych warstw społecznych. jednak proszę nie zapominać że zdecydowana większość mężczyzn też nie była wykształcona. z bardzo prostej przyczyny, nie było to tym ludziom do niczego potrzebne. bo po co chłopu fizyka do obrabiania pola? albo rzemieślnikowi astronomia? zresztą patrycjat miejski też kształcił swoje dzieci jeśli miał taką chęć. chłopom było to niepotrzebne.
anonim2013.05.30 16:13
@zapomniany, nawet nie wiem o czym ty piszesz i co to ma z omawianym tematem @Mindbender ciężko uznać wikipedię za wiarygodne źródło, ale oki "Zamiast uprawiać swe ziemie przy pomocy mało wydajnej pańszczyzny. pan feudalny wolał zamienić ją na czynsz, a ziemie dworskie wydzierżawić. Czynsz był płatny początkowo w naturze, ale z rozwojem gospodarki pieniężnej panowie feudalni chętnie pozbywali się kłopotu ze zbytem tych produktów, zamieniając czynsz na pieniężny, za który teraz już mogli nabyć większość potrzebnych im produktów." Historia powszechna średniowiecza, prof. B. Zientara, warszawa 1994, s.111. W polsce w średniowieczu, był to rodzaj płatności za dzierżawę ziemi. wynosił KILKA DNI W ROKU. dopiero nowożytność zaczęła wprowadzać zmiany, które zrobiły z chłopa niewolnika. zresztą sam podałeś: "Pańszczyzna zaczęła zanikać w Europe od XIV wieku". o ile się orientuję XIV to średniowiecze że hoho. na zachodzie europy było to związane z hekatomba czarnej śmierci, drastycznym ubożeniem rycerstwa. stąd odkrycia geograficzne (ubodzy rycerze szukali za wszelką cenę poprawy swego losu). jak tak lubisz wikipedię, to wejdź na pańszczyznę w polsce: "W 1520 roku sejm postanowił, że każdy chłop musi co najmniej jeden dzień w tygodniu przepracować bez zapłaty w folwarku swego pana". dopiero w1520, wcześniej tego nie było.
anonim2013.06.5 10:59
A co jeśli potrzeba nam obecnie średniowiecza?