Opinia

„Umarłych pogrzebać”. Zamachowców również?

Kiedy Kościół odmawia katolickiego pochówku, robi to raczej w konsekwencji świadomego zerwania przez zmarłego więzi z Ludem Bożym aniżeli po to, by ukarać go za grzechy. Wymierzanie zmarłym sprawiedliwości pozostawia Bogu.

Karol Kubicki 22.11.2026

Wiemy już, że propozycja prezydenta Krakowa Łukasza Gibały, by przekazać ciało Michała Oksińskiego Uniwersytetowi Jagiellońskiemu, gdzie miałoby służyć nauce, przestała być aktualna. Rodzina mężczyzny odebrała jego ciało, by zorganizować pochówek. 

Gdyby zamachowiec z Krakowa przeżył, w Polsce ożyłaby debata na temat kary śmierci. Zamiast tego pojawiła się jednak dyskusja o organizacji pogrzebu. Niektórzy uważają, że rezygnacja z pochówku jest konieczna w trosce o to, by zbrodniarz został zapomniany i nie był inspiracją dla potencjalnych naśladowców. Inni w rezygnacji z pochowania zamachowca widzą ostatnią możliwość jakiegoś go ukarania, osatnią szansę na jakikolwiek symbol sprawiedliwości. Informacja o rezygnacji z pogrzebu miałaby być deklaracją, że sprawcy tego typu zbrodni zostają ostatecznie wykluczeni ze społeczeństwa. Wybrzmiał jednak również głos trzeciej grupy. Ta przypomniała, iż cechą odróżniającą cywilizację od barbarzyństwa jest praktyka chowania umarłych niezależnie od tego, kim byli. W społeczeństwie cywilizowanym chowa się również wrogów i przestępców. Dzieje się tak, ponieważ godny pochówek przynależy człowiekowi nie z powodu jego zasług, ale z uwagi na jego niezbywalną godność. Nie trzeba sobie na niego zasłużyć i nie można zostać go pozbawionym. 

Katolik wobec śmierci zbrodniarza 

Dla katolika zasada ta jest o tyle silniejsza, że wypływa nie tylko z prawa naturalnego, ale również z norm religijnych. Wśród uczynków miłosierdzia wobec ciała Katechizm wymienia właśnie grzebanie umarłych. Szacunek wobec ciała zmarłego i organizacja godnego pochówku to obowiązki, które nie podlegają dla wierzącego katolika dyskusji. 

Godny pochówek nie musi jednak oznaczać katolickiego pogrzebu. Kodeks Prawa Kanonicznego podkreśla, że „wiernym zmarłym należy urządzić pogrzeb kościelny, zgodnie z przepisami prawa”. Michał Oksiński najprawdopodobniej był ochrzczonym katolikiem. Powinien więc otrzymać kościelny pogrzeb. KPK chwilę później zaznacza jednak, że są osoby, którym należy odmówić takiego pogrzebu. Do grupy tej zaliczeni zostali „jawni grzesznicy, którym nie można udzielić pogrzebu kościelnego bez publicznego zgorszenia wiernych”. Kan. 1184 zastrzega przy tym, że do takiej odmowy może dojść tylko w przypadku zmarłych, którzy „przed śmiercią nie dali żadnych oznak pokuty”. 

Grzech zamachowca z Krakowa był bardzo jawny. Wstrząsnął całą Polską i wpłynął na obraz naszego kraju poza jego granicami. To zbrodnia, do jakiej w III RP wcześniej nie doszło. Czy przed śmiercią Michał Oksiński wyraził w jakiś sposób skruchę? Znaki pokuty, „które uprawniają do chrześcijańskiego pogrzebu a których istnienie potwierdzają wiarygodni świadkowie”, wymienia „Instrukcja liturgiczno-duszpasterska o pogrzebie i modlitwach za zmarłych”, opublikowana 5 maja 1978 roku przez KEP. Są to: „prośba o kapłana (choćby nie zdążył przybyć), wzbudzenie zewnętrzne aktu żalu np. przez bicie się w piersi, ucałowanie krzyża, przeproszenie za dane zgorszenie itp.”. W przestrzeni publicznej nie pojawiły się informacje wskazujące na to, by zamachowiec przed śmiercią okazał tego typu skruchę. Czy więc można by zorganizować jego pogrzeb bez publicznego zgorszenia? Zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w Katechizmie Kościoła Katolickiego „zgorszenie jest postawą lub zachowaniem, które prowadzi drugiego człowieka do popełnienia zła”. W przypadku pogrzebu o zgorszeniu moglibyśmy mówić, gdyby sposób pożegnania sprawcy mógł wywołać przekonanie, że jego czyn można usprawiedliwić. W mniejszym lub większym zakresie zapobiec temu mogliby duszpasterze, odpowiednio informując bądź właśnie nie informując o pogrzebie, a także roztropnie sprawując samą liturgię. Niemniej wydaje się, że przywołany kanon daje podstawy do odmowy katolickich egzekwii w przypadku sprawcy zbrodni z Ostrowca Świętokrzyskiego i Krakowa. Zwrócił na to uwagę w wywiadzie dla KAI ks. prof. Piotr Majer. Kanonista wskazał, że być może w tym przypadku odmowa byłaby uzasadniona. 

By jednak litera prawa nie przysłoniła jego ducha, należy pamiętać o celu, który przyświecał prawodawcy przy ustanawianiu kan. 1184. W swoim podręczniku dla studentów prawa kanonicznego na cel ten uwagę zwracają ks. prof. Daniel Cenalmor i ks. prof. Jorge Miras. „Odmowa lub pozbawienie pogrzebu jest przypadkiem wyjątkowym zachodzącym wtedy, kiedy bez żadnych wątpliwości można stwierdzić, że zmarli za życia wyrazili czynem lub słowem swoją wolę zerwania ze wspólnotą kościelną (…)” – wyjaśniają autorzy. W takim ujęciu odmowa nie jest więc ukaraniem osoby zmarłej za jej grzechy, a usankcjonowaniem podjętej przez nią za życia decyzji o rezygnacji z więzi z Kościołem. 

Domniemana niepoczytalność sprawcy 

Gdyby rodzina zwróciła się o pogrzeb kościelny, a proboszcz miał wątpliwości co do jego organizacji, powinien poprosić o podjęcie decyzji biskupa. Ten musiałby rozważyć różne kwestie, nie tylko te wynikające z samego kanonu. Na istotny aspekt uwagę w rozmowie z Onetem zwrócił ks. prof. Andrzej Kobyliński. Etyk zauważył, że „nikt o zdrowych zmysłach nie strzela z broni maszynowej do niewinnych osób na Rynku w Krakowie”. Choć nie wiemy tego na pewno, można zakładać, że sprawca tej zbrodni był bardzo zaburzony psychicznie. W przypadku decyzji o pogrzebie należałoby więc zachować się analogicznie do pogrzebu samobójcy. Kiedyś Kościół odmawiał katolickiego pochówku osobom, które same targnęły się na swoje życie. Zmieniło się to wraz z postępem nauk o ludzkiej psychice. Dziś samobójcom nie odmawia się już pogrzebu, ponieważ – jak wyjaśniono w przywołanej instrukcji KEP – „według powszechnego zdania psychiatrów samobójcy nie są w pełni odpowiedzialni za swój czyn”.

Kościół wobec bliskich sprawcy 

Domniemana niepoczytalność jest ważnym argumentem, by odprawić zamachowcy katolicki pogrzeb. Jest jednak jeszcze jeden, szczególny powód. Kościół musi pamiętać również o rodzinie zamachowca. Ci ludzie pochowali już ofiary, a teraz stają przed zadaniem pochowania samego sprawcy zbrodni. Zgodnie z prawem kanonicznym, poprzez pogrzeb Kościół nie tylko „wyprasza duchową pomoc zmarłym” i „okazuje szacunek ich ciału”, ale również „żywym niesie pociechę nadziei”. Duszpasterze nie mogą zapomnieć o obowiązku towarzyszenia rodzinie zamachowca. 

Kościół staje przed trudnym zadaniem. Musi pogodzić dbałość o uniknięcie zgorszenia i skandalu z obowiązkiem modlitwy za zmarłego i duszpasterskiej troski o jego najbliższych. Odmowa katolickiego pogrzebu wydaje się jednak być tu jednym z najmniej trafnych rozwiązań. 

Źródło: Fronda.pl

O autorze

Karol Kubicki