16 czerwca 2003 roku dyrektor Poznańskiego Chóru Chłopięcego „Polskie słowiki” zostaje zatrzymany pod zarzutem molestowania osób małoletnich.
To wydarzenie także wpisywało się w panoramę wydarzeń nadających kształt dziejom III RP po 1989 roku. Tę opowieść należy zacząć od bardzo wyraźnego zaznaczenia. Mowa o incydencie z dziejów Poznańskiego Chóru Chłopięcego, który przez pewien czas nosił nazwę „Polskie Słowiki”. Był to chór założony w 1945 roku przez Jerzego Kurczewskiego, który po paru dekadach zarządzania tym zespołem przekazał go w ręce Wojciecha Kroloppa, który będzie negatywnym bohaterem tej opowieści. Nie należy tego chóru mylić z „Poznańskimi Słowikami”, czyli Chórem Chłopięcym i Męskim Filharmonii Poznańskiej, prowadzonym przez kilkadziesiąt lat przez Stefana Stuligrosza i który przy Filharmonii Poznańskiej działa do dziś. Poznański Chór Chłopięcy był swego rodzaju konkurencją dla „Poznańskich Słowików” i korzystał z podobieństwa nazw.
I właśnie w tym chórze od 1957 roku zdobywał kolejne etapy artystycznej kariery Wojciech Aleksander Krolopp, urodzony 12 kwietnia 1945 roku w Poznaniu. Wpierw uzyskał status solisty w 1957, potem solisty barytonu w 1964 roku, aż wreszcie doszedł do stanowiska dyrygenta w 1968 roku. Wtedy też Krolopp został zastępcą Jerzego Kurczewskiego ds. artystycznych i menedżerem zespołu. Ambitny artysta radził sobie na tym stanowisku na tyle dobrze, że w 1976 roku doprowadził do międzynarodowego spotkania chórów chłopięcych z całego świata, które odbyło się pod nazwą „Poznań 76”. Ta impreza z kolei zapoczątkowała kolejne międzynarodowe spotkania i zbudowała międzynarodową sławę Kroloppa jako ambasadora kultury polskiej.
W czasach PRL możliwość częstych wyjazdów zagranicznych budowała mocną pozycję menedżera chóru, który mógł preferować młodych artystów lub też ich utrącać przy ustalaniu składów wyjeżdżających do państw zachodnich. To zbudowało z kolei pozycję Kroloppa jako kogoś, kogo rodzice dzieci bardzo często obdarzali czy to zaufaniem, czy też względami prestiżowymi w trosce o karierę chłopców. W 1990 roku Krolopp przejmuje po przechodzącym na emeryturę Jerzym Kurczewskim pełne kierownictwo nad zespołem. Z czasem sypią się też wyrazy uznania od instytucji państwowych. W 2000 roku zespół Kroloppa otrzymuje prestiżowy tytuł – „Chór Unii Europejskiej – Ambasador Kultury”.
Jak to było typowe dla tamtej epoki, chór starał się też utrzymywać dobre kontakty z poznańskim Kościołem katolickim w Poznaniu. Tak „Polskie słowiki” zrealizowały cykl występów w 176 kościołach w całej Polsce. Krolopp znany był z bardzo dobrych relacji szczególnie z poznańskim metropolitą Juliuszem Paetzem, który był arcybiskupem poznańskim w latach 1996–2002.
I to właśnie wyjście na jaw informacji o molestowaniu kleryków z poznańskiego seminarium duchownego przez arcybiskupa Paetza spowodowało przełom i złamanie bariery milczenia przed patologicznymi relacjami, które panowały między Kroloppem a małoletnimi artystami chóru. Jak twierdzą dziennikarze poznańscy, którzy po latach próbowali odtworzyć genezę występnego procederu Kroloppa, pierwsze plotki o niepokojącym zachowaniu artysty wobec małoletnich chórzystów pojawiać się miały już od lat sześćdziesiątych. Jednak przez wszystkie te lata Krolopp potrafił unikać jawnego skandalu. Jedni rodzice nie wierzyli oskarżeniom swoich dzieci, inni dawali się w jakiś sposób przekupić Kroloppowi, a jeszcze inni wstydzili się oskarżyć bardzo dobrze usytuowanego dyrygenta z obawy o to, że publiczne oskarżenie go postawi także w złym świetle także ich pociechy. O tym, jak bardzo sprawnym graczem był Krolopp, świadczy fakt, że przez ponad 30 lat udawało mu się nie dopuścić do publicznego skandalu. W końcu jednak atmosfera rozliczeń wywołana sprawą arcybiskupa Paetza rozwiązała także języki w sprawie zdeprawowanego szefa „Polskich Słowików”.
Po zatrzymaniu 16 czerwca 2003 roku rozpoczęło się intensywne śledztwo, które doprowadziło do procesu o czyny lubieżne, których dyrygent dopuszczał się w latach 1994–98. Już po rozpoczęciu procesu w lutym 2004 roku u zatrzymanego wykryto zespół nabytego niedoboru odporności zwanego pod obiegową nazwą AIDS i w związku z tym proces zawieszono wobec diagnozy medycznej zalecającej szereg operacji. W końcu, gdy stan zdrowia aresztowanego umożliwił wydanie werdyktu, 23 lipca 2004 roku Krolopp został skazany na osiem lat pozbawienia wolności. W trakcie procesu zeznawało ponad 40 świadków. Z racji drastyczności sprawy oszczędzę czytelnikowi szczegółów tych zeznań, ale były to niekiedy relacje w najwyższym stopniu przerażające.
Casus Kroloppa opisała studentka Akademii Pedagogiki Specjalnej Karolina Chołuj. Zajęła się ona mechanizmami działania sprawcy i wskazała, że Wojciech K. zazwyczaj unikał bezpośredniej przemocy. Jak pisała autorka opracowania: „Dzieci były zależne od dyrygenta: nie podpisywały umowy z chórem, więc to Wojciech K. osobiście decydował, kto weźmie udział w koncertach i wyjazdach chóru. Autorka cytuje fragment rozmowy z jednym z byłych chórzystów, który przeprowadziła «Gazeta Wyborcza». (Oczywiście mogłeś powiedzieć nie, ale wtedy trzeba było ponieść konsekwencje. Skreślał z listy na tournée, mogłeś w ogóle wylecieć z chóru). Ale tak drastyczny bezpośredni szantaż, zastraszanie, rzadko było potrzebne. Wojciech K. uwodził swoich podopiecznych – kupował im słodycze, ciuchy, zabierał na wspólne wycieczki, ułatwiał pozostanie w chórze. (Kupował dzieciom zabawki, słodycze – wtedy w Polsce w sklepach niczego nie było, upatrzył sobie kilku faworytów) – cytat z GW. Uwodzenie, omotanie, stosowane przez pedofili zamiast fizycznego zniewolenia, to najskuteczniejsza metoda manipulacji dziećmi. (...) Poza tym Wojciech K. wybierał starannie swoje ofiary, zwracał uwagę na chłopców, których sytuacja dawała mu bezpieczeństwo: brał pod uwagę głównie chłopców, którzy mieli trudne kontakty z rodzicami czy pochodzili z rozbitych rodzin. (...) Taki klucz doboru ofiar jest charakterystyczny dla pedofilów – zazwyczaj wybierają dzieci, które z różnych przyczyn są łatwymi ofiarami: zła sytuacja w domu, brak kontaktu z rodzicami – ich nieobecność fizyczna lub emocjonalna. Elementem zwiększającym prawdopodobieństwo wykorzystania jest mała zdolność (lub jej brak) zaalarmowania o niepokojących zachowaniach innych (upośledzenie umysłowe, duże zaufanie do innych, [brak] dostępu do osób, które można zaalarmować)”.
W lutym 2005 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu skrócił karę pozbawienia wolności do lat sześciu. Jednak kasacja wniesiona przez obrońcę do Sądu Najwyższego została uznana za bezzasadną. Jednak stan zdrowia Wojciecha Kroloppa gwałtownie się pogarszał, co powodowało przerwy w odbywaniu kary. Wskutek postępów niszczącej choroby w 2007 roku został zwolniony z zakładu karnego, a 12 października 2013 roku zmarł w Poznaniu w wieku 68 lat.
Sprawa Kroloppa wywołała szeroką dyskusję, w której szukano odpowiedzi na pytania, jak przez tyle lat mógł istnieć parasol milczenia wokół wyjątkowo zdeprawowanego drapieżnika seksualnego. W tej dyskusji często wskazywano, że największym okresem potęgi wpływów Kroloppa były czasy PRL. Epoka, w której wyjazdy zagraniczne na Zachód były tak atrakcyjnym fetyszem, że dawały dyrektorowi chóru pozycję wyjątkową. Krolopp korzystał z niej w najbardziej odpychający sposób.
Piotr Semka
__________
Seria: Z dziejów III RP