Dla polskiej nauki nie jest to postać zupełnie nowa. Ambros od dłuższego czasu współpracuje z polskimi badaczami i przewodniczy Radzie Naukowej Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN. Instytut potwierdza, że noblista stoi na czele jego Rady Naukowej w kadencji 2025–2028.
Droga profesora Ambrosa do polskiego obywatelstwa ma przede wszystkim wymiar rodzinny. Jego ojciec, Longin Ambros, pochodził z terenów przedwojennej Polski na Wileńszczyźnie. Podczas II wojny światowej został wywieziony na roboty przymusowe do III Rzeszy, a po wojnie wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Historię Longina Ambrosa potwierdzają również materiały Instytutu Pamięci Narodowej.
Sam noblista nie ukrywał, że właśnie pamięć o rodzinie była jednym z głównych powodów jego starań o polskie obywatelstwo.
– Dla mnie byłby to sposób na uhonorowanie mojego ojca, mojej ciotki, ich rodziców – mówił w marcu w rozmowie z Polską Agencją Prasową.
Ambros podkreślał także, jak ważną rolę w jego rodzinnej historii odgrywała Polska.
– Byłem pierwszym naukowcem w mojej rodzinie. Mój tata był imigrantem z Polski – wspominał profesor.
Życiorys i osiągnięcia
Victor Ambros urodził się w 1953 roku w Hanover w amerykańskim stanie New Hampshire. Jest profesorem biologii molekularnej na UMass Chan Medical School. Światową sławę przyniosły mu badania nad mechanizmami regulacji genów.
W 2024 roku wspólnie z Garym Ruvkunem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Komitet Noblowski uhonorował obu badaczy za odkrycie mikroRNA oraz jego roli w potranskrypcyjnej regulacji genów. Odkrycie to pozwoliło lepiej zrozumieć jeden z podstawowych mechanizmów decydujących o tym, w jaki sposób komórki kontrolują aktywność genów.
Znaczenie tych badań jest ogromne. MikroRNA uczestniczy w regulowaniu pracy wielkiej liczby genów, a zaburzenia tego procesu mogą być związane między innymi z rozwojem nowotworów i szeregu chorób genetycznych. Komitet Noblowski podkreśla, że odkrycie Ambrosa i Ruvkuna ujawniło zupełnie nowy wymiar regulacji genów, mający fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania organizmów wielokomórkowych.
Związki Ambrosa z Polską wykraczają jednak poza rodzinną historię. Naukowiec angażuje się w działalność polskiego środowiska badawczego, a podczas wizyt w naszym kraju mówił o potrzebie przyciągania młodych naukowców oraz budowania silnych ośrodków badawczych. W 2025 roku otrzymał również tytuł doktora honoris causa Politechniki Śląskiej.
Teraz więź ta ma także wymiar formalny. Prof. Victor Ambros – amerykański biolog, noblista i syn polskiego emigranta – jest już obywatelem Polski.
