Tylko u Nas! Prof. Nowak: Czy Powstanie Styczniowe było konieczne? Było nieuchronne - zdjęcie
22.01.22, 18:21prof. Andrzej Nowak (fot. Fronda)

Tylko u Nas! Prof. Nowak: Czy Powstanie Styczniowe było konieczne? Było nieuchronne

16

W związku z rocznicą wybuchu Powstania Styczniowego przypominamy wywiad z wybitnym historykiem, pisarzem, publicystą, sowietologiem, profesorem nauk humanistycznych, nauczycielem akademickim Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesorem zwyczajnym w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk Andrzejem Nowakiem.

Fronda: Czy Powstanie Styczniowe było konieczne?
Prof. Andrzej Nowak: Powstanie Styczniowe było nieuchronne. Ludzie, którzy mieszkali wtedy pod zaborem rosyjskim na ziemiach centralnej Polski w Warszawie, Radomiu, Sandomierzu, wszędzie tam gdzie zaczęli rozprostowywać karki po nocy paskiewiczowskiej i okresie twardych działań antypolskich. Gdy z nadziejami rozglądali się po rzeczywistości, której Rosja zdawała się wchodzić w epokę przemian po wojnie Krymskiej, dowiedzieli się z ust samego cara Aleksanrda II, że nie będzie żadnych marzeń o wolności. To było potwierdzone na setki sposobów przez rosyjskie elity polityczne, które nie chciały żadnej, dającej szansę Polsce, realnej autonomii.

Bunt wobec rosyjskiej władzy dojrzewał...

Społeczeństwo polskie musiało się sprzeciwić niewoli, która trwała już 70 lat. Wielkie manifestacji w latach 60-62, w których brało udział setki tysięcy Polaków pokazały, że nie chcą żyć w Polsce zniewolonej, że chcą godnego życia. Władze rosyjskie odpowiedziały na to brutalnymi represjami i jednocześnie pozorowaną ugodą, której symbolem był hrabia Wielopolski. On zdecydował się zniszczyć polski ruch niepodległościowy, organizując brankę czyli 25 służby, z której faktycznie nie było powrotu dla najbardziej patriotycznego elementu w Polsce. Odpowiedzią na to musiało być powstanie, bo gdyby go nie było - Polacy pokazaliby, że dają się bezkarnie poniżać. Tego buntu, które przyjęło formę powstania nie mogło nie być.

Co oznacza Powstanie Styczniowe z dzisiejszej perspektywy?

To przede wszystkim skuteczność w tej propagandzie antypolskiej, która dominuje w dzisiejszych mediach. W mentalności ludzi, którzy nie mają żadnego pojęcia o polskiej historii, a wypowiadają się z dużą pewnością i swadą na jej temat. Paradoksalnie to właśnie powstanie jest dowodem skuteczności walki o wolność i niepodległość. Po pierwsze, skuteczności, która pokazała, że Polacy nie pogodzili się po tylu latach z utratą swojej niepodległości. Po drugie, powstanie przyciągnęło na stałe chłopów do polskości. To zaczęło się od manifestu radykalnego uwłaszczenia chłopów. On, ogłoszony przez powstańców nie mógł przynieść natychmiastowych skutków i chłopi masowo do powstania nie mogli przystać i nie przystali. Choć nie jest prawdą, że walczyli tylko przeciw powstańcom, zdzierali z nich buty gdy byli ranni, czy ich dobijali w służbie carskim władzom. Były miejsca na Podlasiu w Świętokrzyskiem, czy na Żmudzi wśród chłopów litewskich, gdzie chłopi wzięli udział w powstaniu. Po ogłoszonym manifeście, władze c`arskie, aby nie być gorsze od powstańców, musiały dać polskiemu chłopu lepsze warunki w uwłaszczeniu, lepsze niż chłopu rosyjskiemu. Ten chłop mógł w związku z tym szybciej zapomnieć o pańszczyźnie czy zniewoleniu społecznym niż chłop rosyjski.

To otwarło chłopom drogę do świadomego bycia Polakiem?

Tak, do świadomości narodowej. Nie mógł chłop stać się świadomym patriotycznie nie zapomniawszy wcześniej o pańszczyźnie. Ten właśnie czas, wywalczony de facto przez Powstanie Styczniowe skrócił się bardzo. Pozyskanie tej ogromnej masy, prawie 80 proc. do polskości było ogromnym sukcesem nie w samym 1963 r. ale dzięki niemu.

Wiemy, że wielka ofiara złożona przez powstańców nie poszła na marne.

Ci, którzy przeżyli, albo urodzili się później, jak np. Józef Piłsudski, żyli w poczuciu zobowiązania, że to, co zaczęli powstańcy styczniowi musi zostać dokończone. Praca organiczna będąca kontynuacją i testamentem powstańczej walki, ta gigantyczna praca – została wykonana. Jako testament, a nie jako krytyka Powstania Styczniowego, czy przeciwstawienie powstaniu. Nie można przeciwstawiać pracy organicznej powstaniu – one się dopełniają i tworzą całość.

Jak postać o. Honorata Koźmińskiego...

Warto więc tu przypomnieć, że to powstanie było szczególnie związane z wyznaniem katolickim. Od księży zaczęła się rewolucja moralna w 1860 r. Przypomnijmy skalę prześladowań w powstaniu, gdy kilkuset z nich było aresztowanych, więzionych, zamordowanych, powieszonych czy wywiezionych na Syberię. To był sam rdzeń polskiego oporu narodowego. Wynikało to ze znaczenia religii katolickiej dla narodu. Rosjanie to docenili i chcieli zniszczyć najpierw księży potem panów, którzy byli głównymi depozytariuszami polskiej świadomości narodowej. Ona została potwierdzona ofiarą polskich księży. Mamy przecież trzech świętych związanych z Powstaniem Styczniowym: Rafała Kalinowskiego, brata Alberta Chmielowskiego, który stracił nogę w powstaniu i abp warszawskiego Zygmunta Szczęsnego-Felińskiego, który za zuchwały list do cara, o zwrócenie Polsce zabranych ziem, został zesłany w głąb Rosji i tam dokonał żywota.

Na wspomnienie zasługuje również postawa Romualda Traugutta.

To symbol chrześcijańskiej ofiary. Najwspanialszy z przywódców powstania Romuald Traugutt, który umarł na szubienicy 5 sierpnia 1864 r, ucałował stryczek wskazując, że dla chrześcijaństwa i narodu ma umrzeć, przebaczył oprawcom i dziś jest również kandydatem na ołtarze. Był przykładem bardzo mądrego i odpowiedzialnego dowódcy oraz bardzo dobrego organizatora.


Rozmawiał Jarosław Wróblewski

Komentarze (16):

Anonim2022.01.23 17:50
Z tymi chłopami tysz Profesorowi nie wyszło, bo jeszcze sto lat po powstaniu wieś w dzisiejszym Świętokrzyskim i z sentymentem wspominała dobrego cara,juści tak samo, jak tera w dużym mieście Krakowie wykształceni wspominają dobrego France Josefa.
tic toc2022.01.24 6:58
Anonim a antypolski
Polak2022.01.23 15:04
Jak na osobę kłamiącą o byciu "historykiem" Andrzejek wie zaskakująco zupełnie nic o epoce o której się wypowiada. Autonomia w tym okresie byłą posunięta znacznie dalej niż w Księstwie Warszawskim za Napoleona, a powstanie wywołał margines ***opodobnych idiotów myślących wyłącznie w kategoriach "bezsensownie przelejemy morze polskiej krwi byle tylko nie współpracować z rosjanami".
katolicka deratyzacja Polski2022.01.23 13:35
Konfederacja szczeka po rosyjsku i oblesnie oblizuje Putinowi ...
antoni.s2022.01.23 13:24
Smutny ten miś z okienka:(
jaca2022.01.22 21:46
to tak nowak jak z filmu rozmowy kontrolowane, czy stan wojenny musiał być? musiał, skoro wybuchł,i co tu d..ludziom zawracać
basetla2022.01.22 21:02
to przekuwanie klęski na sukces słabo przekonuje
A wojna tam gdzie zawsze2022.01.22 18:57
Kto potrzebuje wojny ... szabrownik .... wichrzyciel ... od czasu pejsatych w naszym domu----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1012 rok - Cesarz Niemiecki Henryk II wypędza Żydów z Moguncji 1288 rok - Regent Królestwa Neapolu Robert d'Artois nakazuje wypędzenie Żydów z całych południowych Włoch 1290 rok - Król Anglii Edward I wydaje edykt o wygnaniu Żydów (wszystkich Żydów, w liczbie ok. 16 tys., załadowano na statki i odesłano na kontynent, dotarli tylko nieliczni, bo większość Anglicy najpierw obrabowali, a potem potopili) 1346 rok - wygnano Żydów z Bazylei w Szwajcarii 1360 rok - wygnano ich z Węgier 1394 rok - z Francji 1421 rok - z Austrii 1491 rok - wygnanie Żydów z Rawenny 1492 rok - Królowie Hiszpanii Izabela I Kastylijska i Ferdynand II Aragoński wydali edykt nakazujący wypędzenie Żydów z Królestwa Hiszpanii i wszystkich jej posiadłości 1493 rok - Król Sycylii Ferdynand II Aragoński wyrzuca Żydów ze swojego królestwa 1495-1503 Żydzi zostali wygnani z Litwy 1496 rok - Żydów wypędzono z Portugalii (edykt Króla Manuela I Szczęśliwego), również w tym samym roku Cesarz Rzymski Maksymilian I Habsburg wypędził Żydów ze wszystkich swoich dziedzicznych ziem 1510 rok - Żydzi zostają wygnani z Brandenburgii 1547 rok - Car "Wszech Rusi" Iwan Grozny odmawia Żydom prawa zamieszkania w Rosji, a nawet przejazdu przez swoje państwo! 1550 rok - Żydzi zostają wygnani z Genui 1571 rok - Republika Wenecka podejmuje decyzje o wygnaniu wszystkich Żydów z Wenecji i z wysp adriatyckich Kiedy w 1528 roku Niderlandy dostają się pod władzę Cesarza Rzymskiego Karola V Habsburga wszyscy Żydzi zostają wypędzeni 1590 rok - Król Hiszpanii Filip II nakazuje wyrzucenie Żydów z Lombardii... ...wszystkim wygnaniom Żydów towarzyszyły krwawe pogromy i powszechne prześladowanie... uciekali głównie do Polski, która sami nazwali "Paradisus Ludaeorum" (Żydowski Raj). W XVI wieku 3/4 wszystkich Żydów żyjących na świecie mieszkało w Polsce! Teraz doszło do tego, ze ich premier, Benjamin Netanjahu w przemówieniu wygłoszonym w dniu 14.02.br., na terenie Polski, w gmachu Muzeum Historii Żydów Polskich (wybudowanym przez Polaków kosztem 300 mln zł i utrzymywanym przez Polaków kosztem ponad 10 mln zł rocznie!), oskarża nas, czyli cały Naród Polski, o to ze współpracowaliśmy z nazistowskim reżimem w zabijaniu Żydów w ramach Holokaustu!
Anonim2022.01.22 18:53
Biblia Warszawska: To, co było, znowu będzie, a co się stało, znowu się stanie; nie ma nic nowego pod słońcem.
Anonim2022.01.22 18:46
Powstanie 1831 https://pl.wikipedia.org/wiki/Rewolucja_belgijska I teraz pytanie co się takiego działo że w 1863 trzeba było czymś zająć Rosję
Anonim2022.01.22 18:39
Może by tak wspomnieć wcześniejsze powstanie, to Kościuszkowskie, przeciwko wszystkim zdrajcą Polski, zarówno tym rosyjskim i niemieckim jak i tym watykańskim z targowicy. To księża odpowiadają za rozbiory, nikt inny.
Anonim2022.01.22 18:47
I mrówki faraona oraz tyfus.Tak tak.Tak tak.
Anonim2022.01.22 19:14
wróć dziecko do szkoły, tylko nie tej pisowskiej bo to gorsze gówno niż pruskie szkoły.
Anonim2022.01.23 2:25
chociaż poczytaj na wikipedii https://pl.wikipedia.org/wiki/Insurekcja_ko%C5%9Bciuszkowska?veaction=edit&section=2
Darek2022.01.22 18:39
Kościół Katolicki potępił Polaków za powstanie styczniowe - papież potwierdził klątwę wykluczającą Polaków ze wspólnoty Kościoła, która została na nas nałożona już w 1410 roku za zwycięstwo nad wojskami kościelnymi pod Grunwaldem. Tym samym żaden Polak nie jest i nie może być katolikiem do n-tego pokolenia. Formalnie aby zostać katolikiem prócz chrztu trzeba także zrzec się obywatelstwa polskiego.
katolicka kretynizacja polski 🇵🇱2022.01.22 18:38
ładnie tak łżeć jak bura suka albo morawiecki? abp warszawski Zygmunt Szczęsny-Feliński chciał by ruskie oddały ziemię kościołowi a nie polsce!