reklama

Ślady krwi

Ślady krwi
Portret Jana Polkowskiego (autor Zbigniew Kresowaty/Wikimedia Commons)
Przez 50 lat działała posunięta do absurdu i groteski cenzura komunistyczna. Teraz działa cyniczna, szatańska cenzura wewnętrzna. Obawiam się, że jest jeszcze skuteczniejsza od ubeckiej i obejmuje coraz to nowe obszary – mówi dla Fronda.pl Jan Polkowski, autor książki „Ślady krwi”.

Kim w Pana powieści jest główny jej bohater Henryk Harsynowicz?

Główny bohater książki zbiera w swojej biografii przypadki lub szerzej – figury losu, które ukształtowały, zniszczyły lub po prostu przydarzyły się ludziom zamieszkującym tereny, które od czasu do czasu bywają Polską, aczkolwiek mają z tym spore trudności.

Przeglądając książkę „Ślady krwi” ma się wrażenie, że to nie fikcja literacka, ale wydarzenia autentyczne.

To komplement, więc dziękuję. Proza to nic więcej niż zajmujące opowiadanie historii. Historii, które w swojej fabule, języku, symbolice, rysunku postaci, zawierają prawdę albo próbują do niej dotrzeć, odnaleźć sens opisywanego czasu i ludzkich poczynań. Jeśli literatura ucieka od tych elementarnych powinności natychmiast robi wrażenie oderwanej od człowieka, którego los indywidualny zawsze spleciony jest z losem wspólnoty. Takie oderwanie, taka narcystowska ucieczka powoduje, że teksty wydają się być wymyślone na ciężkim kacu, z nudów lub dla pieniędzy.

W drugim rozdziale znajdujemy realistyczny opis obozu internowania w Białołęce. Czy słusznie się domyślam, że znajdują się w nim opisy wydarzeń, które osobiście podczas stanu wojennego Pana dotknęły?

Owszem, dotknęło mnie internowanie chociaż ze wstydem przyznaję – nie wiedziałem, że mundurowi trzymający mnie w więzieniu to ludzie honoru, którzy w ten sposób zmierzają szparkim krokiem do niepodległości. Ale „Ślady krwi” to powieść, więc oczywiste jest, że nie opisuję własnych przeżyć i osobistych refleksji na ten temat. Te być może opiszę kiedyś w pamiętnikach. Harsynowicz jest kimś zupełnie innym, jego osobowość, uczuciowość, rodzina, koleje losu nie mają ze mną nic wspólnego.

Ukazał Pan również rozterki głównego bohatera dotyczące opuszczenia Polski w 1983 r. Pan kraju nie opuścił, Henryk Harsynowicz – tak.

Służba Bezpieczeństwa, której profesjonalizm i patriotyzm doceniła niepodległa Rzeczpospolita, nie dopuściła do wydania mi zwykłego paszportu do końca istnienia PRL. Chłopcy Kiszczaka byli gotowi mi dać paszport, ale wyłącznie emigracyjny, bez prawa powrotu. Wypychanie Polaków z Polski to jedna z wielu zapomnianych zbrodni o dalekosiężnych i bolesnych konsekwencjach. Także dla tych, co zostali w kraju. Polska diaspora licząca około 20 milionów osób – to niepowetowany upust krwi, myśli i miłości. Demografowie policzyli, że gdyby nie dotknęło nas niemieckie i rosyjskie, komunistyczne i narodowosocjalistyczne ludobójstwo, wywózki i przymusowa emigracja, byłoby nas dzisiaj 60 milionów. Zważywszy na to, kogo mordowano i zmuszano do ucieczki przede wszystkim – było by to 60 milionów bogatsze o sól naszej ziemi, osobowości wybitne takie jak Baczyński, Gajcy, Witold Pilecki, Grot Rowecki, ojciec Maksymilian Kolbe, Józef Mackiewicz, Gustaw Herling-Grudziński i tysiące innych.

Jaką Polskę zobaczył Henryk Harsynowicz, gdy przyjechał na zaproszenie mec. Ksawerego de Vernon?

Akcja książki dzieje się współcześnie, w pierwszej dekadzie XXI wieku i trwa niewiele ponad miesiąc. W tak krótkim czasie – po 30 latach nieobecności – bohater zdołał się zaledwie otrzeć o dzisiejszą Polskę. Kątem oka zanotować kilka scen. Pochłania go zagłębianie się w przeszłość własną i rodziny. Szuka bowiem odpowiedzi na podstawowe pytanie – kim jest. Fragmenty Polski widać w tle, przy okazji podróży w głąb czasu. Zapewne nie mogą dać obrazu całości spraw, a nawet nie są reprezentatywne, ale to nie III Rzeczpospolita jest głównym tematem opowiadania. Jest przecież tylko fragmentem, jedną z warstw czasu, jednym z kontekstów samotnego zmagania się z sensem i przeznaczeniem.

W książce zaakcentowana jest polska pamięć o dawnych Kresach Wschodnich.

Przez 600 lat Polska oddychała wschodnim płucem, tam odnajdowała swoją misję, swoją natchnienie i poszukiwała przyszłości. W Wilnie, Krzemieńcu, Podhorcach, Kamieńcu Podolskim czy Nowogródku objawiała się siła polskiej kultury, języka, ducha. Po dziesięcioleciach urzędowego kłamstwa wschodnie dziedzictwo I i II Rzeczpospolitej staje się ponownie jednym ze składników mitu założycielskiego nowej konfederacji narodu polskiego. Proces odzyskiwania pamięci, tożsamości jest jednak trudny, przeszkadzają w nim, w różnym stopniu, niechętni nam sąsiedzi i znajdują niestety silne wsparcie wśród nas samych. Frakcja zaprzaństwa narodowego i polityki wstydu jest w postkolonialnych elitach bardzo żywotna i energiczna. Zważywszy na nasze przejścia podczas niemieckiej a zwłaszcza niemal 50 letniej sowieckiej okupacji, trudno się dziwić takiemu stanowi rzeczy.

Pana główny bohater nie kupił żadnej nowej książki od wielu lat. Tłumaczy to brakiem „zaufania do współczesnych autorów, którzy jego zdaniem wyróżniali się czymś więcej niż tylko brakiem osobowości i niechlujstwem językowym”.

Polska historia nie została dobrze opowiedziana. Polskie niepowtarzalne doświadczenie nie zostało przemyślane i opowiedziane Europie i światu w ciekawy sposób. A jest o czym opowiadać – przecież nikt w historii nie stworzył państwa podziemnego na taką skalę jak Polacy. Nikt pod totalitarnym butem nie zorganizował podziemnego ruchu wydawniczego porównywalnego z polskim, ani nie zrodził Solidarności. Żaden naród pozbawiony państwa nie wystawił czwartej armii świata walczącej na wszystkich frontach. Zmiażdżeni, zdradzeni i zdziesiątkowani wbrew realiom i logice odzyskaliśmy dwukrotnie niepodległość narażając się tak potężnym wrogom jak Niemcy i Rosja.

To smutne, że tych przygód, które się nam przytrafiły w drugiej połowie XX wieku, nie opowiedzieliśmy porządnie nawet samym sobie, swoim dzieciom i wnukom. Wprawdzie były obiektywne przeszkody – jeszcze niedawno nie tylko władza, ale i zastraszeni ludzie niszczyli pamiątki i bali się mówić. Nasi ojcowie i dziadowie palili dokumenty by przeżyć, uchronić rodzinę. Najważniejsze papiery rodzinne Polkowskich spaliła ciotka mojego ojca po zamachu bolszewików w 1917 roku. Dokument zwalniający tatę z sowieckiej niewoli (był wywieziony do łagru po powstaniu wileńskim w 1944 roku) był ukryty pod zdjęciem w albumie i przez lata nikt o tym nie mówił.

Przez 50 lat działała posunięta do absurdu i groteski cenzura komunistyczna. Teraz działa cyniczna, szatańska cenzura wewnętrzna. Obawiam się, że jest jeszcze skuteczniejsza od ubeckiej i obejmuje coraz to nowe obszary. Sztuka, kultura są kalekie i z tego powodu naród nie ma przejrzystego lustra, w którym może zobaczyć swój niezafałszowany los. W którym może przyjrzeć się swojemu stłamszonemu, pokiereszowanemu ale ciągle żywotnemu duchowi.

Dziękuję za rozmowę!

Rozmawiał Kajetan Rajski

24.04.2013, 16:55 reklama

Komentarze (3):

CzęstochowskiPoeta Kwi 24, 2013, 6:12 po południu

A co z obiecanym tekstem o tym handlu papieskimi błogosławieństwami?

Hiac Kwi 24, 2013, 9:50 po południu

Ciesze sie ze mnie pozdrawiacie,-MOWI FRANCISZEK ale WOŁAJCIE JEZUSA...tak dlaczego takiej radosci nie potrafia tłumy wydobyc ze swych ust...JEZUS ZYJE...POZDRAWIAMY CIEBIE NASZ JEZU CHWALA TOBIE...SERCA PAŁAJA..tego zycze Wszystkim uczniom JEZUSA CHRYSTUSA

Najnowsze artykuły:

Kliniki in vitro mogą ciąży nie prowadzić. Szpitale muszą „ciąże usuwać”!

Kliniki in vitro mogą ciąży nie prowadzić. Szpitale muszą „ciąże usuwać”! Kliniki in vitro nie specjalizują się w prowadzeniu ciąż i ich nie monitorują. Nie specjalizują się w kwestii najbardziej normalnej pod słońcem. Szpital za to nie może nie specjalizować się w aborcjach „Kliniki zapładniające pozaustrojowo nie specjalizują się w prowadzeniu ciąż, dlatego też nie mają podstaw, aby taką ciążę monitorować[1].” – tak powiedział Dr Sławomir Sobkiewicz, prezes zarządu Związku Polskich Ośrodków Leczenia ...

Jan Dziedziczak dla Fronda.pl: Konwencja o zapobieganiu przemocy wobec kobiet to legislacyjny „wilk w owczej skórze”

Jan Dziedziczak dla Fronda.pl: Konwencja o zapobieganiu przemocy wobec kobiet to legislacyjny „wilk w owczej skórze” Nikt przy zdrowych zmysłach nie sprzeciwiałby się walczeniu z przemocą wobec kobiet. Natomiast pod tymi szczytnymi hasłami kryje się po prostu zbiór lewicowo-feministycznych przepisów... Nikt przy zdrowych zmysłach nie sprzeciwiałby się walczeniu z przemocą wobec kobiet. Natomiast pod tymi szczytnymi hasłami kryje się po prostu zbiór lewicowo-feministycznych przepisów, narzędzie do opisywania świata i prawa ...

Łukasz Warzecha dla Fronda.pl: Neutralność światopoglądowa to złudzenie

Łukasz Warzecha dla Fronda.pl: Neutralność światopoglądowa to złudzenie "Misją Kościoła nie jest utworzenie oddzielnego państwa, schowanego gdzieś w kruchcie (...). Z samej swej natury Kościół jest społeczną, a więc i polityczną" - mówi Łukasz Warzecha. FRONDA.PL: Abp Henryk Hoser zauważył, że jest absurdem zarzucanie Kościołowi zaangażowania politycznego, bo Kościół jest w pewnym sensie polityczny z natury. Łukasz Warzecha: Jestem w stanie zrozumieć sytuację, w której ...

Przewodniczący Episkopatu Polski do Minister Edukacji Narodowej: Nauczyciel ma prawo działać zgodnie z sumieniem

Przewodniczący Episkopatu Polski do Minister Edukacji Narodowej: Nauczyciel ma prawo działać zgodnie z sumieniem Konstytucja RP nie wzywa do zachowania neutralności w szkole, ale do bezstronności religijnej i światopoglądowej władzy publicznej i państwowej. Nauczyciel ma prawo działać zgodnie z sumieniem. Oświadczenie Przewodniczącego KEP ws. wypowiedzi minister Joanny Kluzik-Rostkowskiej: Z Ministerstwa Edukacji Narodowej dochodzą ostatnio wezwania do zachowania neutralności w szkołach. Nauczyciel, który nie zachowuje neutralności, łamie prawo – grozi pani ...

Karolina Elbanowska dla Fronda.pl: Sześciolatki są przymuszane do systemu, który urąga standardom XXI wieku

 Karolina Elbanowska dla Fronda.pl: Sześciolatki są przymuszane do systemu, który urąga standardom XXI wieku Rodzicom, którzy muszą we wrześniu posłać 6-latka do pierwszej klasy, ministerstwo macha przed oczami raportem, z którego wynika, że generalnie wszystko jest dobrze. A nie jest. Portal Fronda.pl: NIK opublikował właśnie wstępne wyniki ponownej kontroli w polskich szkołach. Jak wynika ze wstępnych informacji, głównym problemem jest właściwie nieprzystosowanie znacznej ilości stołówek i toalet na przyjęcie sześciolatków. ...

Kolejny dowód, że to Rosjanie walczą na Ukrainie

Kolejny dowód, że to Rosjanie walczą na Ukrainie Jeden z żołnierzy rosyjskiej armii opublikował szereg zdjęć ze swojej służby. Część została zidentyfikowana jako pochodzące z terytorium Ukrainy. Żołnierz zajmował się też systemem Buk. O sprawie poinformował portal buzzfeed.com. Jego dziennikarze twierdzą, że publikowane przez rosyjskiego żołnierza zdjęcia stanowią kolejny dowód na to, że na wschodzie Ukrainy walczy tak naprawdę regularna rosyjska armia. „Siedzę, ...

Katolickie szkoły nie chcą rządowego podręcznika

Katolickie szkoły nie chcą rządowego podręcznika Katolickie szkoły nie chcą korzystać z darmowego podręcznika zaproponowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. „Nasz Elementarz” nie odwołuje się bowiem do tradycji chrześcijańskich. Część szkół nie chce skorzystać z podręcznika, który przygotowało Ministerstwo Edukacji Narodowej. Najwięcej z nich to placówki katolickie, które obawiają się, że w rządowej publikacji zostały pominięte wartości chrześcijańskie. Szkoły ...

facebook